Orakujt ndërkombëtarë dhe politika shqiptare

Tempulli i Dodonës dhe ai i Delfit kanë qenë dy nga orakujt më të shquar të botës antike. Herodoti dëshmon në veprën e tij “Historia” në shekullin V p.e.s. se Tempullin e Dodonës e themeloi një nga priftëreshat që u rrëmbyen nga fenikasit në Tempullin e Tebës në Egjiptin e largët dhe që kur mbërriti në Dodonë në Epir në formën e një pëllumbi të zi deklaroi se këtu ishte një vend i shenjtë për t’u ngritur një tempull në nderim të Zeusit, kryezotit të perëndive. Më andej Herodoti e vë paksa në dyshim këtë legjendë, duke shkruar se gratë e quajtura si pëllumbesha, në fakt nuk duhet të kenë qenë të tilla, por duke qenë të huaja, ku flisnin një gjuhë që vendasit nuk e kuptonin, ata duhet ta kenë marrë për gjuhë zogjsh. Gjithsesi, Herodoti nuk vë në dyshim shenjtërinë e vendit dhe të priftëreshave, të cilat dëgjonin shushurimat e lisave dhe i interpretonin ato si kumte të perëndive për njerëzit dhe fatin e tyre. I përngjashëm është dhe themelimi i tempullit të Delfit, ku hyu Apollon u shfaq në formën e një delfini duke mbajtur mbi shpinë priftërinj kretanë, të cilët u shndërruan në orakujt e tempullit dhe që në ditirambet homerike shfaqen me emrin Pytho. Që atëherë priftëresha e Tempullit të Delfit quhej Pythia. Të dy tempujt shërbenin si vende të shenjta për popullsinë, ku ata jo vetëm përpiqeshin të gjenin të ardhmen e tyre mes kumteve dhe belbëzimeve të vështira të priftëreshave të tempujve që vinin mes ekstazës së përkushtimit ndaj zotave, por dhe të formonin aty aleanca politike e ushtarake dhe madje të organizonin edhe lojëra atletike.

Përtej analizës së rëndësisë së tyre si shprehje të inteligjencës së lartë dhe të besimit të patundur ndaj zotave, por dhe të marrëdhënieve kulturore Lindje-Perëndim që nuk është vështirë të identifikohen në këto mite, ato kanë shërbyer për një kohë të gjatë në fjalorin politik si shprehje të hendekut të madh që ekziston midis parashikuesve dhe këshilltarëve dhe zbatimit të drejtë për së drejtë të politikës. Në këtë gjendje, për më tepër se dy vjet është zhytur politika shqiptare dhe habitati i saj politik, që edhe pse nën vëzhgimin dhe këshillimin e drejtë për së drejtë të diplomacisë ndërkombëtare nuk ka arritur akoma të dalë mbi veten dhe të gjejë një zgjidhje politike të qëndrueshme për të eliminuar konfliktet. Por nëse në mitet e lashta, udhëheqësit dhe prijësit e botës antike janë të aftë të kuptojnë mesazhet-belbëzime të orakujve, një gjë e tillë nuk po ndodh nga klasa politike shqiptare. Ky moskuptim i qartë i mesazheve dhe kumteve të ndërkombëtarëve i dedikohet jo vetëm paaftësisë së klasës politike shqiptare, siç mund të dëgjohet rëndom, por ndodh dhe për shkak të ambiguitetit të mesazheve të tyre, të cilët kësaj here në krizën shqiptare ua kanë kaluar edhe orakujve të botës antike.

“Dy gjysmë të vërteta nuk bëjnë kurrë një të vërtetë”. Për fat të keq, në marrëdhëniet me krizën shqiptare ndërkombëtarët e kanë harruar këtë aksiomë. Qëndrimi kinse ekuilibrues, ku një deklaratë për njërën palë nxiton të pasohet nga tjetra, nuk ndihmon në shtensionimin e situatës, por përkundrazi vazhdon t’u japë argumente bindëse militantëve për të shtrënguar radhët pas udhëheqësve të vet. Në marrëdhëniet e gjata, pothuajse njëzetvjeçare të politikës shqiptare me komunitetin ndërkombëtar, kjo fazë e sotmja mund të perifrazohet si faza e Janusit, njeriut me dy fytyra në mitologjinë romake, pasi ka më tepër se dy vjet që dëgjojmë inflacion të epiteteve miklues për klasën tonë politike dhe udhëheqësit e saj, por që në fakt ne nuk po shohim më as edhe një gjurmë të këtyre cilësive në horizont. Për më tepër jemi mbërthyer gjithë sy e veshë si banorët antikë për të dëgjuar orakujt e sotëm të politikës shqiptare, ambasadorin amerikan, ambasadorin e Bashkimit Europian, të OSBE-së e ku di unë çfarë, mjafton që të dëgjojmë një deklaratë që u shërben qëllimeve tona politike.

Kjo mënyrë sjellje, përveç që dëshmon kulturën tonë të ulët të vetëqeverisurit, për fat të keq nënvizon edhe një tipar tjetër negativ, atë të servilizmit politik që është shpërndarë në mënyrë vertikale në të gjitha qelizat e shoqërisë sonë. Kur Shqipëria doli nga një prej diktaturave më të egra dhe përqafoi demokracinë liberale si sistem qeverisës, nuk besoj se ëndrra e atyre që kontribuuan sadopak në ndërtimin e këtij shteti ishte që Shqipëria të kthehej në një “demokraci bananesh” të tipit të vendeve të Amerikës Latine, ku sundon autoritarizmi dhe ai quhet si vlerë në ecjen përpara të kombit. Në të kundërt, të ofenduar në sedrën e vet kombëtare, për shkak të miqësive të vështira dhe jo natyrale, me aleatë që historikisht nuk e kish lidhur asgjë si jugosllavët, rusët e kinezët, pas viteve ‘90 ata pritën që këto marrëdhënie me miqtë e rinj euroatlantikë në mos mund të zhvilloheshin në bazë të reciprocitetit të paktën të ishin të çiltra dhe pa doza ambiguiteti të dyshimtë interesash. Nëse ata nuk ia dolën mbarë dhe ne sot vërdallosemi në një krizë politike spirale që sa vjen e ngrihet, mendoj se tashmë ka ardhur koha nga vetë qytetarët për t’u kërkuar të zgjedhurve të tyre më tepër dinjitet për t’i përfaqësuar në marrëdhëniet e tyre me partnerët dhe miqtë tanë ndërkombëtarë.

Dinjiteti i Shqipërisë dhe shqiptarëve ngrihet kur klasa politike arrin të bëjë marrëveshje dhe kompromise mes vetes pa ndihmën e ndërkombëtarëve dhe arrin të çlirojë energji pozitive në këtë lloj mënyre për gjithë qytetarët e vet. Natyrisht që kjo gjë nuk mund t’i zgjidhë të gjitha problemet aktuale të Shqipërisë si me magji, por si fillim do të ishte një fillim i mirë dhe në përgjithësi çdo fillim që përkrah dinjitetin si koncept është një fillim i mbarë.

Shoqëria civile dhe media

Koncepti i ndarjes së sferës private nga sfera publike në aktivitetin dhe jetën e përditshme të qytetarëve ishte një nga fitoret e mëdha në mendimin politik të liberalëve të hershëm. Ata u përpoqën që ta përkufizonin qartë njëherë se çfarë ishte sfera private dhe pastaj u munduan që parimet e tyre t’i injektonin dhe në shoqërinë civile. Për liberalët shoqëria civile ishte shoqëria e njeriut të lirë dhe të barabartë në zbatimin e ligjit, ishte shoqëria e njerëzve të lidhur së bashku jo vetëm nga qëllimi i përbashkët, por dhe nga ndërthurja e respektit për njëri-tjetrin nën një qeverisje të kufizuar nga ligji. Liberalët e përcaktonin veprimtarinë private si një sferë të pavarur nga ajo e shtetit dhe e kishës. Synimi i tyre ishte çlirimi i shoqërisë nga ndërhyrja politike dhe kontrolli fetar. Të bazuar në rrymën filozofike të iluminizmit, liberalët bënë për vete parimet se njerëzit janë të aftë të veprojnë me arsye dhe për t’ia arritur kësaj ata duhen të jenë të lirë që të përmbushin aspiratat e tyre politike në çështjet politike, ekonomike dhe fetare. Si mund të shihet lehtë të gjitha argumentet e tyre drejtoheshin kundër tiranisë, despotizmit, sistemit absolutist të qeverisjes dhe kundër intolerancës fetare që ishin problemet më të mëdha që hasnin shoqëritë evropiane në shekullin XVII.

Parimet e liberalizmit klasik u rimorën edhe nga liberalët modernë në përvijimin dhe ndërtimin e demokracive liberale që mbizotëruan në SHBA dhe Evropën Perëndimore në gjysmën e dytë të shekullit XX. Rënia e Murit të Berlinit dhe Karta e Parisit më 1990-n përcaktuan qartë edhe modelin e demokracisë që do të ndiqnin vendet e Evropës Lindore që do të ishte ai i demokracisë liberale, i bazuar qartë në ndarjen e tri pushteteve dhe në ndërtimin e një shoqërie civile të shëndetshme. Për fat të mirë kësaj vale të tretë të demokratizimit iu bashkëngjit edhe Shqipëria, dhe që nga viti 1991 besohet gjerësisht nga optimistët se janë hedhur kolonat për të pasur një shoqëri liberale, pavarësisht krizave të vazhdueshme institucionale, vitit 1997 dhe problemit gangrenë të zgjedhjeve. Mirëpo një godinë e papërfunduar nuk është e mjaftueshme për t’u strehuar, pasi me të vërtetë mund të të mbrojë përkohësisht nga shiu, por jo nga korrentet e ndryshme të erërave. Për fat të keq në Shqipëri, erërat dhe korrentet që kanë fryrë nuk janë erërat e ideve që gjenerojnë ndryshime thelbësore, por kanë fryrë shqotat e vjetra të mbarsura gjithë urrejtje, eliminime politike dhe mospranimit të tjetrit.

Është pranuar gjerësisht tashmë se janë idetë ato që krijojnë klimën e duhur për të sjellë ndryshimet dhe progresin në shoqëri. Në këtë kontekst, shoqëria civile është vlerësuar si mikroklima ku zhvillohet dhe pushteti i katërt, media i bashkëshoqëruar me grupet e interesit dhe shoqatat profesionale. Për hir të së vërtetës duhet pranuar se shumë skandale janë zbuluar dhe norma morali janë sanksionuar në këtë vend në sajë të medias dhe kurajës civile të veprimtarëve shoqërorë. Por natyrisht, këto suksese të këtij pushteti nuk mund të mbulojnë dhe një problem të madh që është shfaqur thelbësisht në gjirin e saj. Shoqëria jonë, ashtu si edhe shoqëritë evropiane, si rezultat i zhvillimit teknologjik në mjetet e komunikimit po kthehet në një shoqëri të komunikimit masiv dhe të përçimit të ideve nëpërmjet televizionit, radios dhe rrjeteve sociale të internetit.
Në këtë kontekst, roli i analistëve dhe komentatorëve politikë ka marrë një rëndësi të veçantë që nga zgjedhje në zgjedhje është rritur, duke ndikuar qartësisht edhe në votat e opinionit publik kur ai shkon në kutitë e votimit. Duke pasur parasysh këtë fakt, partitë politike janë munduar që të rekrutojnë sa më shumë të mundin figura të tilla publike, veprim që edhe pse mund të jetë i arsyeshëm për to, është shumë i dëmshëm për shoqërinë civile. Kjo, për arsyen se duke mos pasur fuqi që të ndikojmë në mbarëvajtjen e tre pushteteve të tjera që varen thellësisht nga vullneti politik i atyre që zgjidhen me votë dhe meqenëse ky proces siç dihet vazhdon të jetë më problematiku në Shqipëri, atëherë shoqëria civile mbetet e vetmja fushë ku nëpërmjet përsosjes së saj mund të fillojmë të ndikojmë edhe në fushat e tjera.

Situata që paraqitet sot në media dhe në shoqërinë civile është e trishtë, pasi po ndodh procesi i kundërt i asaj që kishin aq për zemër liberalët e hershëm. Ky realitet krijon edhe një paradoks të madh, pasi shumica e analistëve dhe komentatorëve politikë shfaqen në jetën e përditshme si dishepuj të liberalizmit dhe në veprimtarinë e tyre u shërbejnë vlerave të tjera. Duke qenë se një pjesë e madhe e tyre nuk janë thjesht gazetarë të lirë, por në shumë raste të punësuar në shtet ose në iniciativa private që janë thelbësisht të lidhura me shtetin dhe klasën politike që po drejton vendin për njëzet vjet me radhë, sfera private e tyre - dhënia dhe strukturimi i opinionit, vihet shumë herë në shërbim të sferës publike të politikës - debatin politik të ditës për të mposhtur kundërshtarin e radhës. Shumë herë kemi qenë dëshmitarë të mendimeve dhe opinioneve të deformuara rreth çështjeve madhore si zgjedhjet, korrupsioni etj., aq sa cinizmi dhe morali i keq që fiton “më i shkathëti dhe më i forti” është komentuar si vlerë shoqërore. Shpeshherë kemi parë sesi është munduar të deformohet realiteti, ku papritur principe shumë të larta të privatësisë u është kushtuar më tepër vëmendje se fenomeneve frenuese për integrimin si nepotizmi, korrupsioni dhe degjenerimi moral. Po kështu kemi parë intelektualë dhe analistë të rreshtuar hapur në krahë të ndryshëm politike çka e ka vënë shumë herë në dyshim titullin i “pavarur” që e kanë aq për zemër ta theksojnë herë pas here kur prezantohen në media.

Të gjitha këto raste kanë bërë të mundur që në vend të krijohet një klimë mosbesimi për çfarëdolloj akti dhe iniciative intelektuale që ndërmerret, sepse menjëherë ata që nuk janë pjesë e saj fillojnë të mendojnë se çfarë përfitimi kanë ata që po e ndërmarrin. Kjo dilemë është fundi i kurajës dhe i mendimit civil, pasi këtu nuk bëhet fjalë vetëm për dyshimin, por dhe për nocionin e përfitimit që injektohet në shoqëri. Natyrisht që fajin për këtë situatë mund ta kërkosh në situatat korruptive që pushtetet politike kanë krijuar për këto njëzet vjet, por duke qenë se përfaqësuesit e shoqërisë civile përfaqësojnë ashtu si duam ta besojmë mendimin më të iluminuar në vend, fajin për këtë situatë gjendet brenda medias dhe shoqërisë civile, të cilat nuk kanë reflektuar dhe nuk po reflektojnë ndaj fenomeneve të mësipërme të angazhimit politik dhe shtrembërimit të së vërtetës që dëmtojnë rëndë imazhin e tyre, por përkundrazi ka krijuar qarqet e mbyllura me të njëjtat njerëz e personalitete që japin gjykimet e tyre mbi gjithçka që ndodh në këtë vend, aq sa mund të thuhet me të drejtë se ka filluar të ketë një kastë të vërtetë që zotëron dhe mendimin dhe opinionin e përgjithshëm publik.

Mediokracia e sotme me debatet e veta shterp dhe rreshtimin politik po i bën më tepër dëm Shqipërisë sesa klasa politike, sepse kjo e fundit mund edhe të zëvendësohet me votën e lirë, kurse e para do të vazhdojë të mbijetojë, pasi nuk ka asnjë mekanizëm që ta kontrollojë apo akoma më mirë dhe ta zëvendësojë, pasi vetidentifikimi në shumë raste me mendimin e turmës politike apo dhe në shumë raste luajtja e zëdhënësit të kësaj turme e bën më të vështirë këtë proces. Vendimi shumë i debatueshëm i marrë në fillim të kësaj fushate për mospranimin e kasetave të regjistruara të kandidatëve duhej shoqëruar dhe me një farë katarsisi të televizioneve për të mos pasur pjesë të paneleve analistë dhe komentatorë që në emër të interesit publik i shërbejnë interesit vetjak të bizneseve të tyre. Qëndrimet e tyre i përngjajnë sentencës së njohur të filozofit anglez Bertrand Russell (1872-1970), se në fakt “kemi dy lloj morali që qëndrojnë krah njëri-tjetrit: njëri të cilin ne e predikojmë, por nuk e zbatojmë, dhe tjetrin të cilin e zbatojmë, por shumë rrallë e predikojmë”. Ka ardhur koha që shoqëria jonë civile të mos e ketë më këtë dilemë dhe së bashku me median, pushtetin e katërt, të fillojë të bëhet reformuesja e tre pushteteve të tjera.

Gazeta Shqip 3.05.2011

Quo Vadis Egjipt?

Një nga stacionet kryesore të turit të parë diplomatik të Presidentit Barack Obama në 2009 ishte vizita e tij në Egjipt. Fjalimi i tij i mbajtur në Universitetin e Kajros ishte një mesazh shumë të hapur dhe të qartë ndaj botës arabe. Në të, Presidenti Obama qartësoi drejtimet e reja të politikës amerikane në rajon, si dhe përqasjen që do i bëhej tashmë problematikës së këtyre vendeve që akoma vazhdonin të jetonin nën statusquon e regjimeve të mbetura që nga Lufta e Ftohtë në rajon. Fjalimi i Presidentit Obama u prit me entuziazëm në botën arabe, por dhe nga të gjithë ata që nuk janë për përdorimin e dhunës në zgjidhjen e marrëdhënieve ndërkombëtare. Në fakt, ai hapi dhe një faqe të re në marrëdhëniet amerikano-arabe dhe Perëndim-Lindje në përgjithësi pas ngjarjeve tragjike të 11 shtatorit të 2001 dhe ndërhyrjes perëndimore në Irak.

Por ajo që dështoi të kuptonte dhe të analizonte administrata amerikane ishte se mes gjithë atyre pjesëmarrësve që dëgjonin fjalimin e Presidentit Obama nuk kishte vetëm studentë të kënaqur nga përcaktimi i Egjiptit me një frazë klishe tashmë që e gjen në të gjitha enciklopeditë e botës, si një “vend i moderuar arab”, por dhe studentë të pakënaqur nga zhvillimi i demokracisë në vend, shtypja dhe mohimi i të drejtave të njeriut, si dhe korrupsionit të madh monopartiak i kastës ushtarako-politike që drejton Egjiptin që nga viti 1952. Në fakt, më tepër se një dështim i administratës amerikane për të kuptuar këtë lloj sentimenti të ndrydhur të mijëra studentëve të Universitetit të Kajros, por dhe të gjithë të rinjve anembanë Egjiptit, ai përcaktim ishte një reflektim i drejtpërdrejtë i rëndësisë strategjike të Egjiptit në rajon.

Pas konflikteve të ashpra me shtetin izraelit më 1948, 1967 dhe 1973 Egjipti me paqen e nënshkruar në Kemp Dejvidit të 1978 midis Presidentit egjiptian, Anuar Sadat, dhe Kryeministrit izraelit, HYPERLINK "http://en.wikipedia.org/wiki/Menachem_Begin" \o "Menachem Begin" Menachem Begin, relativisht ka qenë jashtë këtij konflikti. Kjo i ka siguruar rajonit, por veçanërisht Izraelit aleatit strategjik të SHBA-së në rajon një paqe dhe stabilitet të admirueshëm, pasi shteti me popullsinë më të madhe arabe në rajon jo vetëm që nuk ka përbërë më një kërcënim të drejtpërdrejtë për Izraelin, por dhe e ka njohur atë diplomatikisht duke hedhur kështu themelet e një politike të jashtme të moderuar në rajon. Por ajo që mund të përshëndetet si veprim i një dëshire të mirë të Egjiptit për të mbijetuar dhe për të qenë një faktor në skenën politike në rajon nuk mund të thuhet për politikën e brendshme të tij.

Prej më se afërsisht 50 vjetësh që nga realizimi me sukses i të ashtuquajturit revolucion të vitit 1952 Egjipti është drejtuar nga një kastë oficerësh të lidhur ngushtë jo vetëm në bazë të ideve të tyre, por edhe në baza nepotike duke qenë të gjithë nga e njëjta krahinë e Egjiptit të Poshtëm, Munufias. Zgjimi i ngadaltë nacionalist dhe braktisja e idesë transnacionale të otomanizmit i dhanë shoqërisë egjiptiane një motor të fuqishëm për të realizuar ndryshime të mëdha në strukturën e vet. Natyrisht që këto ndryshime nuk u realizuan pa kosto shoqërore, gjë që u pasqyrua dhe në aventurat e socializmit arab të Naserit, ekstremizmin islam të organizuar në lëvizjen e “Vëllezërve Myslimanë” dhe zëvendësimin e një klase administrative që kishte qeverisur suksesshëm Egjiptin për një kohë të gjatë me militantë të paaftë të regjimit.

Roli i Egjiptit në organizatën e vendeve të paangazhuara edhe pse nga klasa politike dhe intelektuale egjiptiane është konsideruar si një histori suksesi, në fakt pati vetëm një impakt ndërkombëtar të përmirësimit të imazhit të organizatës së Oficerëve të Lirë që erdhën në pushtet me grusht shteti më 1952, për t’i legjitimuar ata si udhëheqës të përjetshëm të vendit, ndërsa politika e brendshme që ata ndoqën sidomos në drejtim të lirive civile dhe të mendimit ndryshe ishte tërësisht represive. Egjipti mund të jetë nga të vetmet vende në botë që është drejtuar për një kohë të gjatë, që nga viti 1967 nga Ligji i Emergjencës që gjatë luftës arabo-izraelite dhe që me përjashtim të një periudhe të shkurtër prej 18 muajsh në vitin 1980, është rinovuar që nga viti 1981 me një periudhë trevjeçare. Ky ligj garanton fuqi të mëdha të policisë së shtetit për të kontrolluar jetën publike në vend, të drejtat kushtetuese janë pezulluar përkohësisht dhe censura është e legalizuar.

Ligji ndalon ashpërsisht çdo aktivitet jo qeveritar siç janë demonstratat në rrugë, organizata jo të aprovuara nga qeveria dhe donacione financiare të paregjistruara. Është e vërtetë që militantizmi islamik agresiv që ka kulmuar me vrasjen e Presidentit Anuar Sadat më 1981 ka qenë një kërcënim i vazhdueshëm ndaj stabilitetit të Egjiptit, madje kjo formë është përdorur dhe ndaj Presidentit shumë të përfolur aktual Hosni Mubarak, i cili u ka shpëtuar disa tentativave të tilla për ta eliminuar, por në të njëjtën kohë ky ligj është përdorur dhe si mjet represioni ndaj mendimit ndryshe dhe opozitës në tërësi. Në bazë të këtij ligji, në Egjipt ekzistojnë dhe të burgosur politikë, kundërshtarë të regjimit të cilët kanë kërkuar më tepër liri civile dhe ekonomike për popullin egjiptian.

Pas braktisjes së planeve të mëdha pesëvjeçare të stilit sovjetik të regjimit të Naserit, ekonomia e Egjiptit hyri në rrugën e privatizimeve dhe ekonomisë së tregut. Mirëpo ky proces, ashtu si në të gjitha vendet e tjera ku elitat politike janë të korruptuara u shoqërua nga parregullsi dhe korrupsion i madh çka çoi në pasurimin e elitës së lidhur ngushtë me pushtetin nëpërmjet monopoleve të ndryshme të mallrave të konsumit dhe zotërimit të të gjithave resorteve turistike në Detin e Kuq. Tre burimet kryesore të ekonomisë egjiptiane, të ardhurat nga kanali i Suezit, industria e pambukut, bujqësia dhe turizmi zotërohen tërësisht nga njerëzit me pushtet çka ka sjellë një ndarje jo të drejtë të pasurisë të vendit, ku tre deri në katër për qind e popullsisë i përket shtresës së pasur dhe të mesme dhe pjesa tjetër është shtresë e varfër. Edhe pse investimet publike janë gjithandej të pranishme në Egjipt, kjo gjë nuk ka mundur që ta ulë nivelin e varfërisë në vend. Mbipopullimi, anafalbetizmi dhe fanatizmi fetar kanë gjetur fole në shtresat e papërfaqësuara dhe të nëpërkëmbura, ku “Vëllazëria Myslimane” zotëron një influencë të madhe, pasi nën shembullin e “Hamas”-it në Gaza dhe “Hezbollahut” në Liban ia ka arritur të ndërtojë një shtet brenda shtetit me investimet e saj në arsim, mjekësi dhe religjion. Një nga rreziqet më të mëdha që i kanoset Egjiptit, pas largimit të Mubarakut është pikërisht ardhja në pushtet e kësaj lëvizjeje militante islamike e cila në përllogaritjet që janë bërë vazhdimisht rezulton të zotërojë 60-70% të votave nëse organizohen zgjedhje të lira dhe të pavarura.

Natyrisht që në shifra mund të jenë të ekzagjeruara dhe nga pushteti i Mubarakut, i cili ashtu si gjithë regjimet arabe, fosile të ballafaqimeve të Luftës së Ftohtë ia ka dalë mbanë të manipulojë frikën dhe shqetësimin e Perëndimit ndaj ardhjes në pushtet të islamistëve. Deri më tash, Egjipti ia ka dalë mbanë që me Kushtetutën e vitit 1971 të neutralizojë influencën fetare në jetën publike të vendit, pasi edhe pse Kushtetuta shprehet se mbështetet në Sharia Islamija, feja është e ndarë nga shteti dhe zyrtari më i lartë i fesë islame në vend, Sheiku i Al-Azharit zgjidhet nga shteti.

Mirëpo, ky ekuilibër i brishtë mund të prishet shumë shpejt, në këtë kaos që po mbisundon në Egjipt dhe të sjellë dhe një implikim të drejtpërdrejtë të Perëndimit. “Vëllazëria Myslimane” ka shpallur si pjesë të programit të vet politik qeverisjen e vendit sipas ligjit islamik çka nëse do realizohej do të shkaktonte tërmet të fortë në vend. Rreth 10% e popullsisë së Egjiptit i përket besimit të krishterë të hershëm ortodoks, të cilët njihen me emrin Kopt dhe që natyrisht do të ndiheshin të frustruar në një vend të qeverisur nga një ligj i tillë. Një nga personalitetet më të mëdha të këtij komuniteti është Budros Budros Ghali ish-sekretari i përgjithshëm i O.K.B 1992-1996. Po kështu, prishja e Traktatit të Paqes me Izraelin, fillimi i një politike armiqësore ndaj Perëndimit dhe kthimi mbrapsht në epokën e tensioneve të viteve ‘50-‘70 do të komprometonte procesin e vështirë të Paqes në Lindjen e Mesme, por do të kishte dhe pasoja të drejtpërdrejta në ekonominë europiane, pasi Egjipti prej kohësh përllogaritet të jetë një furnizues kryesor i BE-së me gaz natyror. E keqja më e madhe e regjimeve të tilla si ai i Mubarakut në Egjipt, është se nuk punojnë për pasardhësin ose në rastin më të keq nominojnë djemtë e tyre për të krijuar dinasti të paligjshme, duke lënë një vakum pushteti të rrezikshëm kur tërhiqen.

Lajmi i fundit se Mubaraku dhe i biri kanë dhënë dorëheqjen nga funksionet drejtuese në Partinë Nacional Demokrate nuk është i mjaftueshëm për të qetësuar turmat në protestë, por as dhe entuziastët që po shpresojnë për një “valë të katërt demokratizimi” në Lindjen e Mesme. Kjo për arsyen e thjeshtë se shoqëria egjiptiane për një kohë shumë të gjatë nuk ka marrë frymë lirisht dhe mesazhet e tolerancës, demokratizmit dhe kalimit drejt një tranzicioni të butë do të jetë shumë më i vështirë se në vendet e Europës Lindore që zotëronin në të kaluarën e tyre historike një të kaluar demokratike. E vetmja e kaluar e tillë që mund t’i përngjajë pak asaj europiane në historinë e Egjiptit modern është sundimi i Mbretit Faruk (1936-1952) Mbretit të fundit të dinastisë së Mehmet Ali Pashës, ku u lejua pluralizmi politik dhe u organizuan zgjedhje relativisht të lira për kohën.

Edhe pse sot “shoqëria e dijeve të thelluara” e prezantuar nga mjetet e komunikimit masiv të internetit bëri të mundur që një revoltë e vogël në Kajro të merrte përmasa të mëdha dhe me formulime të qarta politike, ndërsa këto protesta vazhdojnë asgjë nuk është e qartë se si do të jetë e ardhmja e afërt. Udhëheqësi i opozitës nobelisti Muhamed El-Baradei nuk përfaqëson gjithë opozitën e mundshme egjiptiane dhe për fat të keq nuk ka kurrfarë influence në opozitën e frikshme islamike. Ashtu si në të gjitha lëvizjet spontane u pa që jo vetëm opozita egjiptiane, por dhe Perëndimi u gjet i papërgatitur për situatën që shpërtheu në Lindjen e Mesme. Deklarimet konfuze, befasia dhe ndërrimi i ngadaltë i kursit diplomatik karakterizuan qoftë diplomacinë franceze në rastin e Tunizisë dhe SHBA në rastin e Egjiptit. Në rastin e administratës së Obamës, kjo gjë është dhe e pafalshme, pasi Egjipti përbën një nga vendet më të rëndësishëm strategjikë të SHBA në rajon duke përfituar dhe një shumë prej tre miliardë dollarësh vit për vit, i dyti vend që përfiton këto ndihma pas Izraelit.

Për një kohë të gjatë ambasadorët amerikanë në Kajro kanë promovuar mbështetje dhe thirrje për reforma të thella në shoqërinë egjiptiane nëpërmjet promovimit të demokracisë liberale dhe vlerave të saj, tashmë që ajo po troket në dyert e popullit egjiptian, SHBA duhet t’i dalë zot kësaj situate. Të gjitha variantet e mundshme duhet të fillojnë të diskutohen në tavolinë në mënyrë të tillë që paqja, stabiliteti dhe tranzicioni i butë të realizohen pa viktima, dhunë, djegie dhe shkatërrime. Populli egjiptian nuk e meriton këtë fat të trishtë të harresës nën sundimin e një Presidenti “Yes Man” si ai Mubarakut deri dje dhe të amullisë dhe kaosit që ka përfshirë sot Kajron dhe gjithë qytetet e mëdha. Rreziku i shkarjes së vendit me një model sipas modelit turk, ku shtabi i ushtrisë dhe ushtria zotëron një pushtet të madh politik do të ishte një fatkeqësi për gjithë këtë lëvizje idealiste që nisi në Kajro dhe që andej për shkak të influencës së veçantë që ka Egjipti në botën arabe do të përhapet gjithandej në Lindjen e Mesme.

Po kështu, marrja parasysh dhe e restaurimit të monarkisë mund të ishte një zgjidhje e pranueshme, pasi akoma familja mbretërore me origjinë shqiptare gëzon një respekt të veçantë në shtresat e ndryshme të popullsisë egjiptiane, por dhe ka qenë një partnere e besueshme e Perëndimit për më se 147 vjet në Egjipt. Plutarku në veprën e vet “Jetë Paralele”, kur flet për biografinë e Jul Qesarit, përshkruan frikën e madhe që kishin qytetarët romanë nëse ai martohej me Kleopatrën, pasi së bashku me të do të vinte në Romë dhe despotizmi faraonik egjiptian, gjë që do të sillte shkatërrimin e republikës romane. Sot, pas një zotërimi të gjatë të despotizmit në Egjipt po ndodh e kundërta. Parimet e Demokracisë Liberale po fryjnë në Egjipt, dhe ato nuk i solli as ndonjë Kleopatër as nuk u imponuan nga lart si gjithmonë, por erdhën si një lëvizje nga poshtë që synon përfaqësimin më të mirë dhe qeverisjen më të mirë dhe si e tillë ajo duhet të ketë mbështetjen e gjithë botës demokratike dhe liberale që të mbijetojë.

Raporti i Dick Marty-t dhe politika shqiptare

Fillimet e shekullit XX nuk kanë qenë aq të mbarë për imazhin e Ballkanit në Europë. Pas një rizbulimi të tij në fillimet e shekullit XIX, entuziazmit dhe një idili dashurie për këtë pjesë të skajshme jugore të Europës, gjë e cila u dokumentua dhe në shumë vepra dhe ditarë udhëtimi të udhëtarëve, diplomatëve dhe njerëzve të letrave si Bajroni, Shatobriani, Lamartini., etj shoqëria europiane e fillimit të shekullit XX u ballafaqua me ikonat e tmerrshme të luftërave ballkanike.

Misioni fisnik i lëvizjes “Vetëvendosje”

Zgjedhjet e përgjithshme që u mbajtën në Kosovë më 12 dhjetor kanë tërhequr dhe do të vazhdojnë të tërheqin vëmendjen e komunitetit botëror. Një grumbull analizash dhe parashikimesh vërshuan në shtypin e shkruar për të analizuar qartë jo vetëm përqindjet që do të marrin partitë e ndryshme politike, aleancat e mundshme që do të krijohen pas zgjedhjeve dhe mbarëvajtjen e tyre si një provë e sistemit demokratik liberal në Kosovë, por edhe impaktin e tyre në shoqërinë e brishtë të Kosovës dhe fillimin e profilizimit të partive politike që, pasi kanë zgjidhur qartë çështjen e shpalljes dhe njohjes së pavarësisë nga komuniteti ndërkombëtar, do të fillojnë të qartësohen në bazë të alternativave të tyre partiake dhe ideologjive përkatëse.

Ideja europiane e Ballkanit dhe nacionalizmi

Riga Velestinis Ferreo (1757— 13 qershor 1798), iluministi grek i shekullit XVIII në kartat e tij kushtetuese që hartoi nën shembullin e Deklaratës për të Drejtat e Njeriut të Revolucionit Francez nuk i dha shtetit të ri që do të ndërtohej karakter të ngushtë nacional, por duke reflektuar frymën e kohës në të cilën ai ishte formuar i dha një karakter universal.

Histori të stisura konfliktesh dhe Himara

"The Balkans produce more history than they can consume"
Ballkani prodhon më shumë histori sesa mund të konsumojë.
Winston Churchill (1874-1965)

Nuk besoj se mund të ketë vend tjetër në botë që një histori njerëzore e cila ka ndodhur shekuj më parë të mund ta dëgjosh në disa variante të ndryshme por dhe të ngjashme në të njëjtën kohë, ashtu si mund të të ndodh rëndom në Ballkan.