Shteti i shërbëtorëve

 Çfarë gjëje të përbashkët mund të ketë një diplomë e një shkolle të lartë dhe  një patentë e zakonshme makine? Një përgjigje e shpejtë që mund të vi drejtë për së drejti në mendjen çdo njeriu është se të dyja janë dëshmi kualifikimi. Në fakt kjo ngjashmëri nuk mund të anashkalohet lehtë pasi shoqëria njerëzore qysh nga fillimi i revolucionit industrial është karakterizuar pikërisht nga evoluimi i punonjësve të kualifikuar. Në këtë kontekst ngjashmëria e tyre kthehet dhe në një aset më tepër në shoqërinë tonë të dijeve të thelluara ku secila dëshmi luan rolin e vet. Njëra të bën të aftë të ushtrosh një profesion të përzgjedhur kurse tjetra përveçse se të bën të ushtrosh një profesion që kualifikohet në rangun e profesioneve të vështira si është ai i shoferit, të dhuron dhe kënaqësi pasi të dhuron fundjavë të këndshme dhe të lehtëson jetën e përditshme. Por nëse hymë pak më thellë rrjedhave të logjikës shikojmë se ngjashmëria e tyre në fakt është sipërfaqësore. Një person i diplomuar nga një universitet, dhe më pas ushtrues i  një profesioni të lirë mund të jetë dhe një shofer i mirë por e kundërta e këtij pohimi nuk është se mund të jetë gjithmonë i vërtetë. Marrja dhe përfitimi i një patente shoferi nuk të shndërron dot domosdoshmërisht dhe në një profesionist të kualifikuar dhe kjo është e vërtetë për shumë e shumë raste gjithandej nëpër botë.

Por ajo që mund të jetë e vërtetë për gjithë botën , ashtu si ka ndodhur shpesh në këto vite tranzicioni dhe integrimi nuk është se mund të jetë e vlefshme dhe në Shqipëri. Histori të ndryshme të treguara në kafenetë e lagjeve, mbyturazi nëpër cepat e pallateve dhe tashmë së fundi dhe në studiot televizive kanë ligjëruar një realitet që deri më tash përflitej por që tashmë ka marrë përmasat e tij të vërteta. Në to ashtu si dhe në përrallat e thëna së lashti buzë vatrës ne gjejmë djem dhe vajza të vobektë që luftojnë fort për të siguruar bukën e gojës nëpërmjet profesione të tyre si shoferë, sekretare dhe bodigardë që papritur u buzëqesh fati dhe kthehen në biznesmenë dhe në ushtrues të profesioneve të lira prestigjioze si avokatë, ekspertë dhe investitorë. Por shndërrimi i tyre që në fakt u përngjet fatit të Hirushes nuk ndalet këtu. Ata i gjen gjithandej nëpër jetën publike të Shqipërisë duke e kthyer republikën tonë në një republikë të njerëzve të lirë dhe të shanseve të barabarta si presupozohet se duhet të jetë në një nga preambulat e saj në një republikë të njerëzve të shërbimeve dhe të suksesit të monopolizuar.

 Ndërsa  shpesh herë dhe ne si në përrallë kërkojmë që të zbulojmë se “ç’sekret” i thanë ndonjë kuçedre që ajo i shpërbleu më vonë me pasuri apo se “ç’dhëmb” dragoi gjetën diku dhe ai u shndërrua më vonë në katandi të madhe, në fakt ‘sekreti” është më i thjeshtë dhe ne pothuajse të gjithë e dimë. Personat në fjalë nuk kanë qenë shoferë të thjeshtë apo sekretare të rëndomta në institucione të lodhura të shtetit por kanë ushtruar profesionin e tyre pranë njerëzve më influencë në këtë vend si deputetë dhe ministra. Cilësia e vetme e tyre profesionale që u ka hapur rrugën e suksesit nuk është besimi i fort i tyre në ndonjë ide dhe materializimi i tyre nëpërmjet investimeve në histori suksesi ashtu siç lexojmë në librat e përkthyer për biznesin nga biznesmenë shqiptarë por në fakt është “cilësia” sesa afër i kanë qëndruar shefit të vet dhe në varësi të kësaj afërsie janë shpërblyer në progresion gjeometrik në menaxhime biznesesh dhe influencë.

Përçimi i këtij morali të kalbur që i përngjan moralit të Shqipërisë otomane ku beu apo pashai i madh i shpërblente qehallarët dhe rojet e veta besnike me pasuri dhe toka nga çifligjet e veta por vetëm me një dallim se nëse të parët jepnin nga pasuria e tyre , këta të fundit u garantojnë sejmenëve të tyre pasuri nga ajo që u përket të gjithëve. Fjala ministër e ka origjinën nga gjuha latine dhe do të thotë shërbëtor. Në Shqipëri as që mund të bëhet fjalë që ministrat të jenë shërbëtorë të popullit por të paktën të na bëjnë një nder që shërbëtorët e vërtetë të tyre të mos i promovojnë për të na kthyer neve në shërbëtorë të shërbëtorëve. 

Dialog dhe konsensus

Javët e para të tetorit filluan duke komentuar mundësitë e një konsensusi politik midis dy palëve dhe u mbyll me një seancë parlamenti para përgjigjes të Komisionit për statusin e Shqipërisë, ku ky konsensus dështoi. Për të folur me tema më konkretë Partia Socialiste nëpërmjet kryetarit të vet ka propozuar një pakt politik  prej 10 pikash që e quan Pakti i Integrimit të vendit dhe pret që qeveria e Integrimit ta miratojë pikë për pikë që vendi ti hapet perspektiva e integrimit. Si mund të vërehet lehtë dhe nga pikëpamja e semantikës, togfjalëshat fillojnë dhe ngatërrohen dhe vërviten rreth Integrimit  përpara se mesazhi të jetë i qartë për politikanët dhe për masat më të gjera. Mirëpo ky realitet nëse është i ngatërruar nga pikëpamja e semantikës është shumë qartë i dukshëm për lojën politike që në vetvete mbart. Që nga zgjedhjet e vitit 2009, kur u bë i qartë se pavarësisht disa ndryshimeve kushtetuese, sërish disa ligje kishin nevojë për një shumicë të cilësuar të përbërë nga tre të pestat për tu miratuar në parlament, opinioni publik ka qenë dëshmitar i një loje elektorale në fillim apo dhe në fund të legjislaturave, ku shumica ka futur në rendin e ditës këto ligje për tu miratuar dhe opozita duke qenë gjithmonë vigjilente ka deklaruar se nuk do ti votojë. Pastaj ka pasur deklarata të forta nga të dy grupet parlamentarë në të cilat si zakonisht në kontekstin e shoqërive shqiptare, “faji mbetet jetim”, dhe akoma dhe më keq situata ka agravuar në sharje dhe fyerje të ndërsjella duke tensionuar më shumë klimën politike në vend.

Ky film me ngjyra, zë dhe figurë që opinioni publik po e sheh pothuajse gjithmonë në prag të dhënieve të opinionit të komisionit Evropian për statusin kandidat të Shqipërisë, i ka lodhur strukturat administrative ndërkombëtare  që merren me Shqipërinë por dhe ka krijuar një klimë mosbesimi brenda vetë popullsisë shqiptare përsa i përket arritjes së një marrëveshje politike mes palëve. Ajo që me të vërtetë duhet të na shqetësojë në këtë lodhje të tyre ndaj nesh nuk duhet të jetë ndonjë shpresë e vakët se për hir të mosmarrjes më me ne do të ketë ndonjë “dhuratë” statusi sepse kështu ndoshta e kanë marrë dhe të tjerët, por si mendojmë ne se do të zgjidhim nga mënyra politike dhe administrative ngecjen në vend në procesin e integrimit. Se ku të çojnë statuset e pamerituara dhe të dhëna sa për inkurajim e tregon rasti i Greqisë që ndoshta ia doli mbanë për një periudhë kohe të hyjë në klubin e eurozonës dhe të quhet një shtet prestigjioz në arenën ndërkombëtare përsa i përket reputacionit të vet financiar, por tashmë po poshtërohet përditë në një krizë që e ka kapluar të tërën dhe që është bërë shpesh herë dhe objekt talljeje dhe cinizmi nga aleatët e vet të eurozonës. Ndaj kandili i shpresës së vakët për të përftuar një status me reforma mballomë duke votuar vetëm ligje me tre të pestat por duke mos ndryshuar mentalitet përsa i përket zgjidhjes së problemit të ngecjes në vend të reformave duhet të fiket sepse në të ardhmen s’do të jetë në gjendje që të lëshojë qoftë dhe një shkëndijë drite në qiellin e jetës dhe politikës sociale shqiptare.

Po kështu duhet të fillojë të ndryshojë dhe deontologjia i konceptit  konsensus duke mos u përqendruar më tek fjala “jap” por duke u fokusuar tek folja lëshoj. Të hysh në një marrëdhënie konsensusi midis dy palëve do të thotë që të jesh gati të lëshosh dhe të ndryshosh disa nga qëndrimet e mëparshme për hir të interesit të përgjithshëm e publik. Po çfarë është gati të ndryshojë nga kërkesat  veta Partia Socialiste? Po ajo Demokratike çfarë është gati të ndryshojë nga pikat që i quan të panegociueshme? Këtu filli i problemit shqiptar fillon dhe ngatërrohet dhe nga një lojë e ndershme politike kthehet në një teatër kukullash ku personazhet e mirë dhe të këqij ngatërrohen me njëri-tjetrin dhe pothuajse në të gjitha raste ngjallin simpati. Mirëpo nëse integrimi vazhdon të mbetet paradigma kryesore e teorisë së tyre politike, të dyja palët ka ardhur koha që të adaptojnë atë dhe në marrëdhëniet midis tyre ose të kenë kurajën dhe të shpallin një agjendë tjetër të zhvillimit ekonomik, politik dhe kulturor të Shqipërisë. Bota evropiane që mbart në vetvete dhe trashëgiminë e demokracisë antike greke e ka dialogun dhe konsensusin pjesë integrale të kulturës së vet demokratike prandaj është e patolerueshme që vendi ka ngecur institucionalisht sepse nuk është në gjendje të ketë një dialog të shëndoshë politik në vend. “Gur, gur bëhet mur” ishte përgjigja e një pyetje që një nga ambasadorët e huaj bëri kur u pyet se çmendonte rreth dialogut politik që duhet të fillonte në bazë të paktit të propozuar. Më hapur , më bukur dhe më shqip nuk ka se ku të shkojë. Të shpresojmë se vjeshta e lagësht është i përshtatshme për metaforat e ndërtimeve konstruktive në politikën shqiptare. 

Pesha e Stabilitetit

Sa herë që hapet çështja shqiptare në Ballkan, siç ishte rasti i deklaratës së kryeministrit shqiptar Sali Berisha, për “unitetin kombëtar të shqiptarëve në rajon” nuk mënojnë të vinë komentet ndërkombëtare. Strukturat e këtyre reagime janë tashmë të njohura. Si fillim ravijëzohet fantazma e “Shqipërisë së Madhe”, rëndësia e stabilitetit në rajon dhe pastaj ndonjë kërcënim i fshehtë midis rreshtave për ndërprerjen e mbështetjes së shqiptarëve dhe pse jo një ndjenjë keqardhje për bombardimin e Serbisë dhe hapjes së telasheve me shtetin më të ri të Evropës –Kosovën. Këtyre komenteve ndërkombëtare u bashkëngjiten dhe disa komente dhe analiza të të përditshmeve shqiptare ku si motiv kryesor lexon se shteti shqiptar nuk mund të marrë përgjegjësia të tilla, të konsideruara shpesh herë dhe si “aventurism politik” dhe ‘iluzione” por duhet të zhvillohet dhe fuqizohet ekonomikisht.

Në fakt ky qëndrim nuk është i ri. Ai e ka zanafillën e vet në fjalimin e kryeministrit shqiptar Ahmet Zogu në parlamentin e vitit 1922, ku ai deklaronte se “shteti shqiptar është i vogël dhe politika jonë duhet të jetë e qartë, e sinqertë dhe pa iluzione të cilat mund të na dëmtojnë shumë”(me fjalën iluzione nënkupto përkrahjen e kauzës për tu bashkuar me Shqipërinë të territoreve shqiptare të mbetura jashtë kufijve.) Por ndonëse mund të ishte e kuptueshme që në gjendjen e mjerueshme që ishte Shqipëria e vitit1922, nuk mund të ushqente iluzione të tilla është e çuditshme që sot në 2009 ka shumë zëra që mbështesin këtë qëndrim.

Paranoja fikse se ne mund ta humbin shumë shpejt mbështetjen ndërkombëtare nëse artikulojmë të vërteta të njohura rreth Shqipërisë natyrale na ka kthyer në “dordolecë” të çështjes shqiptare saqë, qeveria shqiptare nuk mund të japë mendim as për gjendjen represive të shqiptarëve në Preshevë dhe as për marrëveshjen policore të misionit evropian në Kosove-EULEX-it me autoritetet serbe. Ky rreth vicioz e paradoksal, të cilin për hir të së vërtetës e kemi pranuar me dashje me politikën tonë të durimit dhe të shpresës se me integrimin tonë në Evropë do të zgjidhet dhe problemi shqiptar, bie ndesh dhe me zhvillime të tjera rreth nesh në rajon.

Sado paradoksal mund të tingëllojë konstatimi i mësipërm, një seri ngjarjesh të zhvillimeve të fundit e dëshmojnë këtë gjë. Fqinji ynë lindor Maqedonia po vuan integrimin tij euro-atlantik vetëm se Greqia kërkon të ruajë me çdo kusht “kujtesën e vet historike”,Sllovenia pengon hyrjen e Kroacisë në Bashkimin Evropian për shkak të mosmarrëveshjeve rreth një porti në Adriatik,ndërsa presidentit hungarez nuk ju lejua hyrja në Sllovaki për të marrë pjesë në festimet e organizuara nga minoriteti etnik hungarez aty me pretekstin se “ndikon negativisht në marrëdhëniet hungareze –sllovake”.

Këto incidente të cilat pasqyrojnë më së miri mozaikun e shteteve nacionalë të ndërtuara pas rënieve të Perandorive Osmane, Hasburgase dhe Ruse në Evropën Juglindore tregojnë se modeli evropian i integrimit nuk i shuan mosmarrëveshjet e vjetra por dhe më keq i kthen në probleme të vet Evropës. A nuk do të ishte më mirë që problemet nacionale të trashëguara nga ‘Real politik” i shekullit të XX të zgjidheshin në bazë të parimit të vetëvendosjes-parim cili në princip mishëron dhe një nga liritë themelore, atë kombëtare.

Në vend të tij faktorët ndërkombëtarë kanë zgjedhur formulën e status ko-s dhe të stabilitetit. Këtyre të dyve tani së fundmi u është shtuar dhe parimi i “barazvlefshmërisë”, i cili nënkupton që çfarëdolloj aksioni mbështetje pozitive që i jepet njërit komb në rajon, menjëherë i duhet dhënë dhe kombit tjetër. Ky parim reflektohet më së miri në marrëdhëniet shqiptaro-serbe në shtetin e Kosovës. Të kësaj fryme janë lejimet e herë pas hershme të mbajtjeve të zgjedhjeve serbe në Kosovë dhe marrëveshjet e EULEX-it me Serbinë mesa duket për të “balancuar” shpalljen e pavarësisë së Kosovës.

Incidenti hungarezo-sllovak hell dritë dhe mbi zhvillimet e tjera të mundshme midis Shqipërisë dhe Serbisë, Shqipërisë dhe Maqedonisë, Shqipërisë dhe Malit të Zi, Kosovës dhe Serbisë, Kosovës dhe Maqedonisë, Kosovës dhe Malit të Zi. Si shikohet nga radha e gjatë e problemeve faktorët ndërkombëtarë i kanë caktuar shqiptarëve rolin e Atlasit, për të mbajtur në shpinë gjithë stabilitetin e rajonit. Ata më tepër se çdo komb tjetër në rajon duhet të durojnë represionet ndaj tyre në Preshevë , mos legalizimin e gjuhës së tyre dhe moszbatimin e marrëveshjes së Ohrit në Maqedoni, proceset politike të montuara në prag të zgjedhjeve elektorale në Mal të Zi, poshtërimin e pafund të emigrantëve të vet në Greqi që dhe pas 18 vjetësh nuk mund të gëzojnë të drejta si gjithë emigrantët e tjerë në një vend evropian, shndërrimin e identitetit të krahinave të veta në jug e kështu me radhë. Vetëm se në gjithë këtë kalvar vetëpërmbajtje që u kanë rezervuar shqiptarëve faktorët ndërkombëtarë a kanë menduar ndonjëherë se çdo të ndodhë nëse ata nuk e mbajnë dot më këtë peshë stabiliteti? Shqiptarët janë gjendur dhe vazhdojnë të gjenden midis dy alternativave. Ose duhet të vazhdojnë pranimin e “recetave evropiane’ të tipit të Ahtisaarit për të ardhmen e tyre si komb në Ballkan ndërsa fqinjët e tyre i kanë radikalizuar qëndrimet duke braktisur “evropianizimin” dhe rigjetur veten tek politikat e vjetra bizantine ose duhet të formojnë ushtritë e tyre çlirimtare si në fund të shekullit XX për të krijuar “recetën” e vet për të ardhmen e tyre. Komuniteti ndërkombëtar duhet të falënderojë Zotin që shqiptarët deri tani kanë zgjedhur alternativën e parë.....

Ambasadorët e panjohur.

Albanians marching in post-WWII celebration march in Swanston Street, Melbourne, c. late 1940s.




Në një bisedë të çlirët në një aktivitet, një ish-ambasador i regjimit të kaluar u shpreh se edhe sipas kushtetutës ai kish përfaqësuar Shqipërinë në vende të ndryshme të botës, por në të vërtetë për shkak të politikës së kohës i dukej se në fakt përfaqësonte vetëm një pjesë të vogël të kombit shqiptar. Këtu ai kish parasysh se nuk mund të ndërmerrte takime me grupe të ndryshëm të diasporës të cilët ishin të arratisur apo dhe me grupe të tjerë emigrantësh shqiptarë të larguar në emigracion para viteve të luftës së dytë botërore dhe që nuk binin dakord me politikat zyrtare të Tiranës. Në fakt, legjimiteti i ambasadorëve shqiptarë ishte i cunguar pasi përfaqësonte vetëm shqiptarët e kufijve zyrtarë, Konispol-Vermosh ndërsa një pjesë e madhe e diasporës përbëhej dhe nga shqiptarë nga viset shqiptare të ish-Jugosllavisë. Këtë gjë ish-ambasadori e kish ndjerë shumë herë në lëkurën e vet ku instinkti i tij diplomatik e shtynte që të vepronte në të mirë të bashkëkombësve të vet por ja që manteli politik që ai kish veshur nuk ia lejonte një gjë të tillë. Mandej në bisedën e tij ish-ambasadori përshkroi një lloj tjetër përfaqësimi që sipas tij ishte shumë herë më i mirë se ai pari. Më konkretisht, pas viteve 90’ dhe largimit nga radhët e diplomacisë ai kish qenë i punësuar diku në Perëndim në detyrë më të thjeshtë se e para, detyrë që në fakt e kish bërë më të lumtur sepse sipas me tij me përfaqësimin e tij të denjë kish mundur të përfaqësonte dhe vendin e vet.

Tashmë që ai banon në SH.B.A, ndihet shumë mirë kur takon shqiptarë të profesioneve të ndryshme, të gjithë të nderuar në punën e tyre dhe që sipas tij këta shqiptarë në fakt janë ambasadorët më të mirë të Shqipërisë në botë. Edhe pse në fjalët e tij mund të dallohet një entuziazëm dhe ndoshta dhe pak hiperbolizim për rolin e emigrantëve shqiptarë nëpër botë , gjithsesi në to ka një pjesë të një vërtete të madhe. Kjo e vërtetë lidhet me faktin se kontakti i parë i Shqipërisë dhe pasqyrimi i vlerave të saj nëpër botë pas një izolimi të gjatë dhe të mundimshëm , ishin pikërisht njerëzit e thjeshtë të saj që u larguan nga vendi në kërkim të një jete dhe kushteve më të mira. Pikërisht, në datën 2 korrik 1990, një date që nuk ka për tu harruar lehtë nga memoria kolektive e shqiptarëve filloi dhe shtegtimi i gjatë i shqiptarëve nëpër botë në kërkim të një jete më të mirë por dhe në përsosje të vetvetes si individë për të mbijetuar dhe përshtatur në një botë që e njihnin vetëm nëpërmjet valëve të para fshehurazi të Televizionit italian.

Sigurisht, që në këtë emigrim masiv të shqiptarëve nuk mund të gjeje gjithë ajkën e shoqërisë sepse ashtu si dhe në vendet e tjera që popullsitë u kishin emigruar do të gjeje aty dhe aventurierë, njerëz të papërgjegjshëm, njerëz lehtësisht të asimilueshëm apo dhe të ekspozuar ndaj aktiviteteve kriminale, por ajo që mbizotëroi në përgjithësi ishte se shumica e shqiptarëve emigrantë arritën të mbijetonin dhe përshtateshin mirë në vendet ku emigruan. Me punën e tyre të ndershme dhe pasionin për të ndryshuar shpejt jetën e tyre ata ndryshuan gradualisht dhe opinionin dhe mentalitetin e shoqërive vendasve ku ata emigruan. Për t’ia arritur këtij qëllimi ata arritën përmes një kalvarit ë gjatë dhimbjesh dhe vështirësish që mund të shprehet shumë mirë dhe nga statusi i tyre në gjuhët e vendeve pritëse dhe gjuhën shqip, në fillim si refugjatë dhe pasta të quajtur emigrantë të jashtëligjshëm dhe së fundi emigrantë dhe qytetarë të vendeve ku banojnë dhe punojnë. Ndryshimet në jetën e tyre u pasqyruan dhe në ndryshimet në shoqërinë shqiptare pasi një pjesë e tyre punoi për një farë kohe në dhe të huaj dhe u kthye sërish në atdhe duke sjellë eksperienca dhe detaje të rëndësishme të jetës së tyre në emigracion. Kështu,të paktën dy breza u edukuan me kulturën e punës dhe morën kontakt të drejtë për së drejtë me qendrat më të mëdha të kulturës evropiane. Në këtë mënyrë në bazë të kursimeve të tyre ra u bënë nga kontribuuesit kryesorë të ekonomisë së rilindur shqiptare dhe në sajë të guximit të tyre për të investuar u rigjallëruan shumë sektorë të ekonomisë së shërbimeve që ishin paralizuar prej kohësh.

Duke pasur parasysh këtë kontribut real të emigracionit në ringjalljen ekonomike dhe shoqërore të Shqipërisë është e udhës që vëmendja shtetërore të jetë më e madhe ndaj problemeve dhe vështirësive që ata hasin në jetën e përditshme aty ku banojnë dhe punojnë. Pajisja me pasaporta me ana e përfaqësive tona diplomatike është një hap i mirë dhe për tu përgëzuar por e rëndësishme do të ishte dhe tërheqja e kapitaleve të tyre këtu për të investuar në mënyrë të tillë që ekonomia shqiptare të mos mbetet e varur vazhdimisht nga remitancat e tyre por nga investimet e drejtë për së drejta. Kjo gjë do të sjellë jo vetëm hapje vendesh të reja pune, mirëqenie dhe zhvillim por do të riintegrojë në shoqërinë tonë një pjesë vitale të saj të konsideruar deri më tash periferike sepse nëse këto vite tranzicioni do të kishin nevojë për të vendosur një statujë në piedestal, aty patjetër duhet të ishte ajo e “emigrantit të panjohur” që duke punuar ndershmërisht ka përfaqësuar shumë mirë Shqipërinë, ka ndihmuar familjen e vet në Shqipëri dhe rrjedhimisht ka kontribuuar kaq shumë në zhdukjen e plagëve sociale si varfëria dhe mjerimi.

Imuniteti dhe vullneti politik

Politika shqiptare është një “ sallatë frutash ”  më tha një i njohuri im. I mësuar me epitete të tjera për politikën tonë e luta të ma shpjegonte më tej mendimin e vet. Po ja ma ktheu ai, një sallat ë frutash do të paktën tre fruta t ë ndryshëm që të quhet e tillë. Ne kemi më shumë se tre forca politike që kontribuojnë në vend, por ashtu si sallata e frutave që  të jetë sa m ë e shijshme kërkon m ë shumë përbërës dhe politika jonë nuk duhet t ë mbizotërohet vetëm nga dominanca e një a dy partive. Për m ë tepër vazhdoi ai nuk  është  fjala se ndonjëri nga ta nuk e do prosperitetin dhe përparimin e kombit dhe  atdheut të vet si mund të dëgjohet rëndom gjithandej, por dëshira për të mbizotëruar i jep ndonjëherë shije bajate politikës q ë  ushtrojnë. Nuk e di sepse më pëlqeu dhe mua shpjegimi i mikut tim, pasi duke dhënë gjithmonë shpjegime dhe përcaktime nihiliste dashur pa dashur të gjithë kemi kontribuar në krijimin e një klime negativizmi për politikën shqiptare dhe vendin tonë.

Askush nuk mund ta mohojë se politika shqiptare përpos ngjarjeve të hidhura që na afruar në konfliktualitet të vazhdueshëm, na ka dhuruar dhe momente të gëzuara ku jemi ndjerë mirë. Momenti në të cilin ndihet vendi në prag të integrimit evropian,e bën politikën tonë delikate në marrëdhëniet ndaj vetes por dhe komunitetit ndërkombëtar, ndaj dhe qëndrimet që ajo mundohet të mbaj për të ruajtur ekuilibrin e saj të brendshëm interpretohen si shanse të humbura apo shanse të fitura. Në fund të fundit është çështje perceptimi sesi e shikon një gotë që është gjysëm e mbushur me ujë, si gotë gjysëm e mbushur apo si gotë gjysëm e zbrazët. Një çështje që irriton qytetarët shqiptarë dhe që shpesh herë na bën që ta shikojmë gotën si gjysëm të zbrazët është niveli i lartë i korrupsionit në shoqërinë tonë. Duam apo s’duam ne atë e kemi bërë tashmë një vlerë të sistemit tonë, diku për të mbaruar punë shpejt, diku për të zgjidhur ndonjë hall e diku tjetër për të bërë një karrierë të shpejtë. Në këtë sëmundje që na ka kapluar të gjithëve ka bashkëfajtorë dhe bashkëvuajtës por si gjithmonë përgjegjësia kryesore i mbetet politikës. Kjo është arsyeja që dhe zgjidhjet priten që të vinë prej saj.

Një iniciativë e mirë që duhet përshëndetur në këtë drejtim si masë efikase për mbylljen e rubinetit të korrupsionit është propozimi për kufizimin e mandateve të gjyqtarëve, politikanëve dhe zyrtarëve të tjerë të shtetit. Në këtë rast politika shqiptare si më e përfolura në këtë drejtim, jep një shembull personal duke i garantuar barazi të vërtetë ligjore për gjithë shtetasit e republikës së Shqipërisë. Për hir të së vërtetës ky ka qenë një propozim i hershëm i grupit parlamentar të Partisë Demokratike, një propozim që priti pothuajse dy vjet që të merrte një përgjigje pozitive nga Partia Socialiste. Ai u anatemua në fillim si përpjekje e qeverisë për kapital politik, por pavarësisht insinuatave të atëhershme politike ka ardhur koha që ai të merret seriozisht nga të dyja palët. Çështja është a ka vullnet politik për të bërë më të mirën e mundshme në këtë drejtim dhe të mos fshihemi pas lodra fjalësh për kushtetutshmëri dhe  mekanizma të tjerë mbrojtës. A duhet shoqëruar ky hap dhe me një reformë paralele në drejtësi në mënyrë të tillë që të mos ketë abuzime ndaj grupeve apo personave të veçantë politikë? Këto janë çështje që kërkojnë një diskutim të gjerë në nivel ekspertësh ndaj ulja në një tryezë të rrumbullakët jo vetëm që nuk është humbje kohe por është dhe përshpejtim i ç’tensionimit të jetës politike në vend dhe përshpejtim i procesit të integrimit. Ky është një hap që e kanë ndërmarrë të gjitha vendet e ish-Evropës Lindore përpara se të hynin në Bashkimin Evropian dhe Shqipëria s’ka pse të bëjë përjashtim nga to. “Askush nuk duhet të ketë imunitet që korrupsioni të mbetet i pandëshkuar. SHBA ndihmon në luftën kundër korrupsionit, por nuk duhen lejuar privilegjet e imunitetit. Lufta kundër korrupsionit në Shqipëri duhet të vazhdojë”.Këto ishin fjalët e ambasadorit amerikan në Shqipëri Aleksandër Arvizu, gjatë ceremonisë së mbylljes së programit të Korporatës së Sfidës së Mijëvjeçarit (MÇ) në Shqipëri,fjalë ë cilat duhet të shërbejnë për të shkundur të gjithë ata që mund të mendojnë se miqtë tanë ndërkombëtarë do të na lënë akoma të notojmë në moçalin e korrupsionit. Në bashkëbisedimet mes palëve përpos gatishmërisë që palët po demonstrojnë për reformim elektorale duhet të vënë si prioritet kryesor dhe atë çka në parim u duk se e mbështetën parimisht në konferencën e organizuar për këtë qëllim. Ky vullnet dhe hapat konkretë të ndërmarrë do të jenë guri i provës për të parë nëse po ndryshon diçka në këtë drejtim. “Imuniteti duhet të kuptohet në mënyrën e duhur, pasi nuk i jep një pozicion të caktuar, i cili i vendos gjyqtarët apo zyrtarët e caktuar mbi ligjin. Por imuniteti apo imunitetet do të thotë që zyrtarët apo gjyqtarët mbajnë edhe lirinë e tyre për të funksionuar në mënyrë të pavarur. Ndërkohë që duhet të ruajnë edhe përgjegjësinë e madhe që kanë për të dhënë llogari”-deklaroi ambasadori Etore Sequi i Bashkimit Evropian, në po të njëjtën konferencë duke dhënë qartë dhe propozime konkrete mbi bazën e së cilave mund të fillojë të ndërtohet kufizimi i mandateve.

Gjithmonë kur kemi qenë të mërzitur me politikën tonë kemi përmendur shprehjen se kjo është “çorba që politika jonë na gatuan”.Mirëpo pas një zhvillimi të tillë shpresëdhënës ku të dyja palët po binden që ta marrin seriozisht kufizimin e imuniteteve që në një farë mënyre do të fillojë të ketë impakt për të pasur  dhe më shumë drejtësi në vendin tonë, na lind e drejta që politikën tonë ta shohim si “sallatë frutash” ku mjalti si një përbërës kryesor i saj duhet të jetë vullneti i mirë i të dyja palëve. Le të shpresojmë se politika shqiptare kësaj radhe e ka seriozisht për të nxitur shpejtësinë e integrimit të vendit por dhe për ti hequr imazhin negativ të saj në sytë e qytetarëve shqiptarë.

Gazeta "Shqip". 31.10.2011 

E ardhmja e politikës shqiptare në fokusin e një interviste

Intervista e ambasadorit amerikan z Aleksander Arvizu e zhvilluar në Ora News me gazetaren Ilva Tare u prit me shumë interes në jetën publike dhe politike të vendit. Ky interes i madh publik vinte sa ngaqë intervista ishte e para e dhënë pas përfundimit dhe çertifikimit të rezultatit të zgjedhjeve lokale të 8 majit por dhe nga fakti se ka një interes të  madh publik në vend, për një sërë çështjesh të tjera ku ambasada amerikane me qendrimet e saj ka qenë protagoniste e ngjarjeve në Shqipëri. Gjithsesi pritshmëria e publikut mund të mos ishte e madhe pasi  është i njohur gjerësisht fakti se në diplomaci jo gjithmonë ka një raport të drejtë midis interesit publik të etur për të ditur sa më shumë rreth ngjarjeve dhe gjuhës së thatë diplomatike.Diskursi politik në të tilla raste është i  mbushur gjithë metafora e simbole që tentojnë ti japin fjalëve ngjyrime abstrakte dhe asnjanëse dhe ti largohen sa më shumë së realitetit. Mirëpo, intervista e z Arvizu kësaj radhe për fat të mirë nuk ishte e këtij lloji.Ajo i tejkaloi të gjitha pritshmëritë e publikut dhe ishte disi e veçantë , pasi për herë të parë që nga akreditimi i tij në Shqipëri, z Arvizu foli drejtë për së drejti për ngjarje dhe personaze me data dhe emra të përveçëm. Kështu qytetarët shqiptarë  përmes ekranit të televizionit u njohën me qendrimin zyrtar të SH.B.A për ngjarjen e 21 janarit, rreth optikës amerikane përsa i përket  antiamerikanizmit në Shqipëri, veprimeve të prokurorisë dhe forcave të policisë,zgjedhjeve dhe menaxhimit të tyre apo dhe opinionit të politikës zyrtare amerikane ndaj liderëve shqiptarë. Me këtë rast z Arvizu hoqi dhe merakun e shumë mendjeve në Shqipëri përsa i përket politikave që ndjekin ambasadorët duke theksuar se ata nuk bëjnë politikë personale por zbatojnë politikën zyrtare të shtetit të tyre. Kjo deklaratë ishte nga pjesët më rëndësishme të intervistës pasi besoj i solli me këmbë në tokë dhe i zbuloi para opinionit publik një pjesë të madhe të liderëve të politikës sonë, që sa herë nuk u kanë pëlqyer raportimet dhe deklarimet e amabasadorëve amerikanë të akredituar në Tiranë kanë nxituar ti etiketojnë si qendrime personale të tyre.

Nuk ka diskutim se të gjitha çështjet të diskutuara në intervistë paraqesin një rëndësi të veçantë përsa i përket forcimit të demokacisë së brendshme në Shqipëri dhe rritjes së imazhit pozitiv të shtetit shqiptar në arenën ndërkombëtare,por mes tyre njëra pati besoj rëndësi më të madhe përsa i përket dhe së ardhmes së politikës shqiptare. Këtu i referohem deklarimit të z Arvizu rreth liderve të tranzicionit në Shqipëri, ku ai vlerësoi në mënyrë të veçantë kryeministrin aktual Sali Berisha dhe udhëheqësin historik të së majtës Fatos Nanon,por iu rikthye gjuhës diplomatike kur u pyet rreth Ramës që aspiron të bëhet kryeministër dhe nuk përmendi fare Metën që ka qenë dhe aspiron të bëhet sërish kryeministër apo Bashën që u zgjodh kryetar bashkie dhe që mendohet se do të jetë lideri i ardhshëm i së djathtës shqiptare. Sigurisht,këtu nuk bëhet fjalë për lodra fjalësh apo nominime të rastit, por për një opinion të krijuar qartë të mbështetur dhe në opinionet e ambasadorëve të mëparshëm amerikanë.Mirëpo edhe pse mund të ketë një dozë kënaqësie pas këtyre deklarimeve sidomos nga mbështetësit e të dy udhëheqësve politik historik në Shqipëri,në fakt kjo deklaratë duhet të na shqetsojë të gjithë.Ky shqetsim lidhet më tepër me të ardhmen politike në Shqipëri sesa me përmbushjen e egove politike të brezit të ri. Fakti që aleatët dhe partnerët tanë më të rëndësishëm strategjikë nuk  gjejnë një politikan të ri për ta nominuar pozitivisht si lider të së ardhmes,por vazhdojnë të mbështeten në elitat e krijuara dhe formuara para viteve 90’ është shqetsues dhe tregon se gjithë brezi i ri i investuar në politikë nuk ka arritur të bëhet ende protagonist. Ky përcaktim edhe pse mund të sjellë zhgënjim  përmban brenda vetes të vërteta të hidhura.

Ideja e prurjes në politikë të emrave të rinj ka reflektuar një nevojë të brendshme të politikës shqiptare por ka pasur dhe një bekim ndërkombëtar për të pasuruar me ide dhe aksione konkrete politikën shqiptare. Ky veprim e ka zanafillën në vitin 2004 ku pas nënshkrimit të Kartës së Adriatikut më 2003,paradhomës për tu pranuar në NATO dhe fillimit të negociatave për nënshkrimin e MSA me Bashkimin Evropian u pa e udhës që politika shqiptare të fillonte të rifreskonte radhët e saj me politikanë të rinj të formatit të teknokratit përpara se të hynte në këto dy organizma tërëndësishëm ndërkombëtarë. Krijimi i KOP-it dhe rifreskimi i PS me emra të rinj në të ashtëquajturën luftë kundër “xhaketave të vjetra” pas humbjes elektorale më 2005 i shërbeu këtij qëllimi. Mirëpo 7 vjet më vonë, në gjykimin e ambasadës amerikane rezulton se kontributi i liderëve të rinj në politikë ka qenë shumë më i vogël krahasuar me atë të liderëve të vjetër. Madje në kabllogramet e zbulura nga Wikileaks nuk gjen qoftë dhe një koment pozitiv për brezin e ri të politikanëve.

Por çka ndodhur kështu? Si ka mundësi që e vjetra ka triumfuar mbi të renë? Dikush mund ta shpjegojë këtë handikap me eksperiencën politike, por e vërteta ka rrënjë dhe më të thella.Në këtë gjykim e djathta gjendet dhe më komod se e majta pasi KOP-i edhe pse mund të mos ketë prodhuar lider të formatit të Berishës, të paktën ka kontribuar shumë në fitoren elektorale të PD në 2005 dhe në qeverisjen e saj të mëvonshme, kurse e majta edhe pse hyri në të njëtin proces rigjenerimi pas politikës ‘përtej së majtës e  së djathtës’ të Ramës nuk ka arritur asnjë fitore elektorale esenciale që ta sjellë në pushtet. Madje edhe pse ky konstatim tashmë është i dukshëm, PS vazhdon ende të promovojë të njëjtët individë si lider të brezit të ri që humbjet e njëpasnjëshme elektorale përpiqen gjithmonë tua faturojnë të tjerëve pa i kërkuar asnjëherë përgjegjësitë brenda vetes. Kjo politikë dritëshkurtër mund ta lërë PS për një kohë të gjatë në opozitë por dhe nëse vjen në pushtet kapacitetete saj qeverisëse nuk do të jenë të shkëlqyera. Politika e vërtetë nuk mund të mbështetet vetëm në imazhe perfomance televizive por në rezultate të vërteta.Respektimi i disa parimeve demokratike që mbështeten tek meritokracia dhe kontributi i dhënë në forumet përkatëse të partisë politike do të bëjë të mundur përzgjedhjen më të mirë të liderëve të rinj.Tirana,Durrësi dhe Elbasani si qarqe nxjerrin më shumë deputetë për parlament, mund të mos kenë luksin që jenë kthyer në qytete policentriste përsa i përket zhvillimit urban,por ato janë tashmë të  tilla përsa i përket demografisë së prejardhjes së banorëve që i kanë populluar ato pas migrimit të brendshëm që nisi në fillim të viteve  90’.Respektimi edhe i këtij faktori do ti sillte elektoratin më afër alternativave partiake por do tu jepte dhe legjitimetin e duhur liderëve të rinj.

Komente të shumta shoqëruan dhe do të vazhdojnë të shoqërojnë intervistën e amasadorit Arvizu,përfundime dhe dilema të shumta u sqaruan nga analistë të ndryshëm, por le të shpresojmë se ajo do të lexohet mirë përmes rreshtave edhe nga politikanët sidomos në pjesën kur flitet për ta dhe të ardhmen e tyre pasi duke mbajtur frerët në dorë të këtij vendi me zgjedhjet e tyre mund të kontribuojnë për mirë ose keq.Por ata e dinë,ashtu si dhe të gjithë ne se historia mban mend për mirë ata që gjithmonë bëjnë zgjedhjet më të mira për vendin e tyre ndaj sfidat e tyre personale le ti kthejnë në sfida të përgjithshme të zhvillimit dhe prosperitetit të vendit.

Sektori publik dhe polarizimi i shoqërisë

Nuk besoj se ndaj ndonjë sekret të madh me lexuesit kur them se në Shqipëri ka biznese që punojnë me dy bilance, njërin të vërtetin ku shënohet realisht sesa shpenzohet dhe fitohet dhe tjetri për t’u paraqitur para Tatim-Taksave ku zakonisht shpenzimet janë pothuajse sa fitimet ose këto të fundit janë minimale. Është e tepërt të theksoj se këto taksa të mospaguara zvogëlojnë buxhetin e shtetit dhe për rrjedhojë ka më pak investime publike, shkolla, rrugë dhe rritje të cilësisë së jetesës së qytetarëve. Ajo që të bën përshtypje është se ky perceptim i cili tashmë i kalon kufijtë e një legjende urbane nuk është kaq i prekshëm nga autoritetet shtetërore që paguhen nga taksat tona për të ruajtur dhe administruar taksat tona, pasi nuk kemi parë ndonjë reagim shumë të fortë në këtë drejtim për këta 20 vjet. Meqenëse ligjërimi po kthehet pak në absurd po mundohemi ta shkoqisim pak më hapur duke pyetur drejtpërdrejt se politika toleruese që ndiqet ndaj biznesit është e veçantë apo ka një shtrirje më të gjerë?

Po të shikojmë shkujdesshim, pasi dukuria është shumë e përhapur dhe nuk meriton vëmendje të veçantë për ta dalluar shikojmë se ky dyzim apo motërzim i dukurive të administrimit të shtetit apo të jetës publike brenda sferës publike ashtu si dhe në legjendat folklorike ballkanike që i gjen gjithandej me dy variante, e gjejmë dhe atë me dy variante dhe të shtrirë kudo. Kështu p.sh kemi dy shëndetësi, një publike në të cilën qytetari që paguan taksat shkon për të marrë shërbim, por nuk e merr, sepse nuk ‘paguan” punonjësit e sistemit, një tjetër shëndetësi që quhet dhe kjo “publike” ku çfarëdolloj qytetari qoftë i siguruar ose i pasiguruar merr shërbimin e duhur, sepse u jep ryshfet punonjësve të shërbimit. Sërish është e tepërt të them se pagesa që nuk bën qytetari në rastin e parë mund të ketë emërtime të ndryshme, si “kafe”, “qokë”, “detyrimet”, pasi ato janë bërë pjesë e zhargonit tonë të përditshëm në përvojën që kemi me shërbimin shëndetësor dhe sektorë të tjerë të jetës publike. Një i tillë p.sh është dhe arsimi ku një pjesë e madhe e nxënësve dhe studentëve marrin njohuri të pamjaftueshme në klasa dhe grupe që kalojnë çdo normë të lejueshme për një klasë normale dhe që vlerësohen me një notë jo kaluese, kaluese, të mirë apo shumë të mirë jo vetëm në bazë të përgjigjeve të tyre, por dhe sepse një pjesë e tyre ka ndjekur leksione private në numër më të vogël studentësh në arsimin tjetër që quhet dhe ai “shtetëror”, pasi përdor asetet e shtetit për të organizuar kurset private, por pagesa kalon në xhepat e pedagogut. Edhe me këtë praktikë qytetari shqiptar është shumë i njohur, pasi është ndeshur shpeshherë me rastet kur fëmijët e tyre nuk marrin dot më tepër se një notë mesatare, situatë e cila ndryshon si me magji sa kalon në klasën tjetër private të mësimdhënësit.

Natyrisht që këto sjellje të mësipërme në dy sektorë jetikë të mbarëvajtjes së jetës publike të një vendi i kalojnë çdo normë të moralit dhe janë të dënueshme me ligj nën kategorinë e neneve për korrupsion, por ashtu si është e njohur për qytetarin shqiptar është shumë e vështirë për të gjetur drejtësinë në Republikën e Shqipërisë, pasi dhe ajo vuan nga dy standardet dhe qëndrimet e mësipërme. Njëra drejtësi është ajo që jepet duke respektuar rigorizorisht Kushtetutën dhe Kodin Penal, tjetra është ajo që jepet në bazë të “dritareve në ligj” që gjenden pas një “rishqyrtimi të kujdesshëm” të Kodit Penal nën shembullin e kadiut të vjetër otoman që përshkruan poeti bejtexhi i shekullit XVIII Hasan Zyko Kamberi në poezinë e tij “Paraja” se kur “kadiut i tregon paranë/ters e vërvit sherianë”. Sheriati nuk zbatohet më në Shqipëri që në vitin 1912, por pasioni për paranë me sa duket ka mbetur përcaktues për standardet e drejtësisë shqiptare.

Parë me syrin kritik të një vëzhguesi të jashtëm të jetës shoqërore në Shqipëri, nuk është e vështirë të përcaktosh se në fakt, në Shqipëri brenda sferës publike ka dy lloj shërbimesh, njëri shtetëror dhe tjetri “privat”. I pari, i cili mbahet me taksat tona është kthyer prej kohësh në kalvarin tonë, pasi nuk përfitojmë ndonjë gjë të madhe prej tij, ndërsa i dyti i cili sërish mbahet nga taksat, por dhe xhepat tanë është kthyer për ata që e administrojnë (përfituesit) në minierë ari. Në fakt, ky i fundit shërben dhe si etaloni matës për të ilustruar polarizimin e shoqërisë që për fat të keq sa vjen e po bëhet më i madh në Shqipëri. Politikani dhe Kryeministri britanik, Benjamin Disraeli (1814-1881) duke pasur parasysh pabarazinë e madhe në shpërndarjen e pasurisë dhe të të ardhurave që po shfaqej dukshëm në Britaninë e shekullit të XIX, paralajmëroi ndarjen e rrezikshme që po ndodhte në gjirin e kombit-shtet të Britanisë në “kombin e të pasurve” dhe ‘kombin e të varfërve”. Për të një ndarje e tillë rrezikonte unitetin e kombit, harmoninë sociale dhe vetë sistemin politik qeverisës. Paralajmërimi i tij është shumë aktual për situatën në Shqipëri pas zhvillimit të vrullshëm të ekonomisë së tregut për më se 20 vjet jo vetëm për të ndërmarrë reforma efikase në të gjithë sektorët publikë, por dhe për të mos lejuar më kohezionin social dhe për t’u kujtuar klasave shoqërore dhe individëve detyrimet sociale që kanë ndaj shoqërisë.

Gazeta Shqip, 24.07.2011, fq 9