Dialog apo monolog politik?

       Dialogu politik është një nga tiparet kryesore të një demokracie funksionale. Si i tillë ai duhet të funksionojë dhe të gjenerojë mendime të reja nëpërmjet shkëmbimit të ideve dhe përforcimit të koncepteve bazë të komunikimit në një shoqëri moderne. Koncepte të tilla mund të jenë etika, kultura profesionale rreth temës që debatohet dhe përcaktimi i qartë i qëllimit të dialogut. Sigurisht parë në një këndvështrim të tillë teorik është e vështirë që të evidentosh nëse debati politik në Shqipëri i përmbush këto parime. Ky konstatim nuk vjen sepse shoqëria shqiptare, duke qenë se vjen nga një kulturë e ulët e dialogut politik për arsyen se në diktaturë nuk kishte një dialog të mirëfilltë politik, por një inskenim ideologjik të tij që i përngjante më shumë një monologu në formën e pyetjeve retorike që s’kërkonin përgjigje, por dhe për arsyen e thjeshtë se dialogu politik ka pushuar së ekzistuari në vend. Ky realitet nuk mund t’i faturohet vetëm situatës së nderë midis dy palëve që po mbizotëron tashmë në jetën politike të vendit, por është një realitet i ndjeshëm për pothuajse dy vjet në Shqipëri. Është e tepërt që të nënvizojmë sërish pasojat negative që i vinë vendit nga mungesa e dialogut politik, pasi besoj ato janë të ditura dhe të prekshme për çdo qytetar shqiptar, por besoj se është e nevojshme që të analizohet se ku mund të gjenerojë ai për të ndërtuar sërish besimin mes palëve dhe për të përsosur demokracinë nga ajo populiste në dialogun e elitave.

       Sigurisht që skeptikët mund të kundërshtojnë se në fakt, në Shqipëri, prej kohësh nuk ka një demokraci populiste por ajo shfaqet dendur në debatin e elitave në televizor-mediumi, që ka zëvendësuar “agoranë” e vjetër-vendit ku zhvilloheshin dialogët e famshëm në demokracisë antike greke. Nuk e vë në dyshim se njerëzimi me shpikjen e televizionit, që Borhesi e quan një “zgjatim të pamjes njerëzore”, ka përfituar mjaft për të përsosur ilustrimin e dijeve të veta të akumuluara gjatë shekujve, por me zhvillimin që ka marrë media televizive në kohët e sotme, ajo nuk ka mbetur vetëm në rolin ilustrues, por ka shumë kohë që ka marrë dhe rolin instruktues në shoqëri. Nuk di sesi do të arrinte ta përkufizonte Borhesi tashmë këtë zhvillim, por duke u përpjekur që të hyjmë në logjikën e tij, kur përkufizoi televizionin, mund të themi se tashmë qytetërimi e ka ndërtuar zgjatimin e lartët të “agorasë” apo “forumit” e vet për të debatuar publikisht çështjet e tij kryesore. Natyrisht që në këtë përcaktim nuk mund të mos dallojmë me pozitivitet që njerëzimi ka arritur të ringjallë një nga format e vjetra të komunikimit të tij publik, por nga ana tjetër vërejmë se këto forume nuk janë aq demokratike sa në të mund të marrin pjesë të gjithë qytetarët që e ndiejnë veten të aftë për të komunikuar diçka të rëndësishme komunitetit. Si të tilla të kthyera prej kohësh tashmë në qarqe të mbyllura, ku nuk lëviz as gjenerohet mendim i ri, por përvijohet më tepër rreshtim politik dhe konkurrim tipik ballkanik për të poshtëruar apo ulur kundërshtarin, mediumi i televizionit nuk mund të quhet më vendi i debatit politik.

      Televizionet dhe studiot e tyre nuk janë vendet e përshtatshme për të rigjeneruar dialogun politik dhe sidomos njerëzit e atashuar jashtë partive politike në formën e të ashtuquajturve analistë të pavarur, si njerëz që hyjnë në ekipet drejtuese vendimmarrëse nuk mund të përfaqësojnë mendimin e shëndoshë të së majtës apo së djathtës në Shqipëri. Ky konstatim është i drejtë, jo sepse në vendet me demokraci të konsoliduara nuk ekzistojnë debate dhe analistë të tillë, por në Shqipëri ashtu si e ka treguar koha, shoqëria shqiptare vazhdon t’i nënshtrohet ligjit të tregut dhe ofertës dhe në botën e ideve. Në këtë mes nuk bëjnë përjashtim dhe shumë figura publike, të cilat i kemi parë të rreshtuar në pozicione të ndryshme gjatë këtyre viteve dhe për fat të keq, kjo nuk ka ndodhur, sepse ky rreshtim ka përfaqësuar dhe bindjen e tyre politike, por sepse ashtu si është evidentuar lehtë më pas, i kanë shërbyer ofertave për justifikuar me oratorinë e tyre veprimet e mbrapshta të njërës apo tjetrës palë.

        Si oratori të tilla pa tharmë të vërtetë të kundërshtimit qytetar, fjala e tyre televizive ka ndërtuar strukturat e monologut politik që qytetarëve ashtu si dhe spektatorëve në teatër mund t’u duhet për të evidentuar sesa botë e pasur ideore dhe shpirtërore kanë personazhet kryesorë, por ajo që me të vërtetë mat në teatër por dhe jetën publike të një vendi është aksioni politik i nisur nga qytetarët, për qytetarët dhe t’u shërbejë qytetarëve-një formë e hershme kjo e demokracisë funksionale. Partitë politike shqiptare duhet t’i rikthehen formave të demokracisë së brendshme për të rigjeneruar në fillim dialogun e brendshëm midis fraksioneve dhe pastaj të iniciojnë dhe një gjenerim të gjithë dialogut politik në vend. Kjo do t’i japë një frymëmarrje më të gjerë demokracisë pasi dhe politika si të gjitha fushat e tjera ku kërkohet njohja empirike e problemeve, i nënshtrohet maksimës se “nëse do të hash peshk, duhet t’i lagësh këmbët”. Në këtë rast, angazhimi politik i personave publikë është ai që mund të risjellë vlerat e dialogut ndërpartiak në Shqipëri dhe të harmonisë sociale aq shumë të mirëpritur.

Antieuropianizëm i papërligjur

Rreth njëzet vjet më parë nisi ëndrra europiane e Shqipërisë. Ajo nuk ishte një lëvizje intelektuale e iniciuar nga lart-poshtë nga reformat e ndërmarra, por ishte një shpërthim popullor që pas një izolimi të gjatë dhe të mundimshëm po përpiqej të rigjente vetveten brenda familjes europiane. Duke qenë se Shqipëria ishte një nga vendet më të izoluara dhe që kish përqafuar një retorikë antieuropiane për sa i zhvillimit ekonomik dhe institucioneve demokratike të saj, ndenja proeuropiane në Shqipëri mori përmasat gati-gati të një “besimi” të ri. Gjithandej në fillim të viteve ‘90 mund të gjeje “europianistë të thekur” në të gjitha shtresat e shoqërisë dhe një besim të patundur se Shqipëria shumë shpejt do të ishte vend anëtar i Bashkimit Europian. Ashtu si të gjitha lëvizjet shpirtërore dhe idealiste që kur fillojnë në fillim duhet të kundërshtojnë atë çka ka mbajtur peng dhe përkeqësuar situatën, edhe lëvizja europiane nisi fillimisht duke rrëzuar idhujt e rremë që mbizotëronin në Shqipëri. Rrëzimi i statujës së diktatorit Enver Hoxha dhe thirrjet e brohorimat e duam “Shqipërinë si gjithë Europa”, respektimi i një statuje tjetër aty, ajo e Heroit Kombëtar Gjergj Kastriot Skënderbeut, njeriut që rreth 500 vjet më parë kish udhëhequr ëndrrën europiane të shqiptarëve ishin sinjale të forta që vendi ish-komunist po e braktiste ishullin e vetmuar të socializmit dhe po përqafonte paradigmën e madhe të lirive humane dhe civile.

Ky entuziazëm i shqiptarëve gjeti dhe shprehjen e vetë politike në pothuajse të gjitha programet e partive politike që u themeluan menjëherë pas shpalljes së pluralizmit politik. Integrimi europian u bë dhe kryefjala e programeve qeveritare dhe nismave që ndërmori qeveria e parë shqiptare e vitit 1992. Mirëpo, jo më pak se një vit pas formimit qeverisë së parë demokratike shqiptare, Bashkimi Europian në mbledhjen e vet në Kopenhagën, më 21-23 qershor 1993, i preokupuar për t’u dhënë një përgjigje aplikimeve që po merrte nga të gjitha vendet e ish-Lindjes komuniste, përcaktoi qartë kriteret politike dhe ekonomike që një vend duhet të plotësonte për t’u anëtarësuar në këtë organizëm. Që nga ajo kohë kriteret e Kopenhagës u bënë pjesë e fjalorit politik të diskutimeve midis qeverive të vendeve që aspironin të pranoheshin në këtë organizëm dhe Bashkimit Europian. Në qeverisjet demokratike, që kanë si bazë transparencën si një nga parimet bazë të demokracisë liberale, qytetarët duhet të informohen për gjithçka që lidhet me ta dhe të ardhmen e tyre. Nuk e di sesa dhe sesi është perceptuar ndër qytetarët shqiptarë procesi i integrimit, por ajo që dëgjohet rëndom nëpër biseda është avazi i një violine që ka filluar të shndërrohet në një orkestër.

Një pjesë e madhe e qytetarëve shqiptarë kanë filluar të mendojnë se Shqipëria e meriton prej kohësh integrimin e plotë dhe se kriteret që kërkohen të plotësohen nga Bashkimi Europian janë thjesht një alibi e këtij të fundit për ta vonuar këtë proces. Ky opinion tinëzar, që shpeshherë në mënyrë të fshehtë është iniciuar dhe nga politika që në këto njëzet vjet nuk ia ka arritur qëllimit që të jetë në të njëjtin nivel dhe të politikave të vendeve të tjera që tashmë janë integruar, është një opinion i pabazë dhe i dëmshëm. Ai është i pabazë, sepse qoftë dhe me një shikim të shpejtë të kritereve politike të Kopenhagës mund të kuptosh se Shqipëria të paktën në dy nga pesë kriteret ka probleme serioze në stabilitetin e institucioneve, për të cilat të gjithë jemi dëshmitarë që jo vetëm kanë qenë shpeshherë në konflikt me njëri-tjetrin, por dhe kanë qenë dhe të paralizuar si dhe me vënien në jetë të shtetit të së drejtës, ku shpeshherë kemi parë të drejtat e dhunuara të qytetarëve si pasojë e korrupsionit të madh në drejtësi. Po kështu, për sa i përket kritereve ekonomike, Shqipëria ka probleme në kapacitetin e saj për të përballuar presionin konkurrues ekonomik të forcave të tregut në funksionimin e Bashkimit Ekonomik Monetar.

Antieuropianizmi i papërligjur që shpeshherë ka filluar të zërë vend në opinionet e njerëzve nëpërmjet perceptimit të gabuar të kritereve të Kopenhagës, është i dëmshëm, pasi krijon ndjenjën e frustrimit dhe të mënjanimit në diskursin e popullsisë. Bashkimi Europian është dhe mbetet një nga partnerët dhe miqtë më të mirë të Shqipërisë që, nëpërmjet ndihmës së vet, ka kontribuar jashtëzakonisht shumë në zbatimin dhe përmirësimin permanent të demokracisë dhe mirëqenies së qytetarëve në Shqipëri. Nëse kjo ndihmë është perceptuar veçse si një çezmë me “qumësht e mjaltë” që kurrë nuk shteron, ka ardhur koha që qytetarët shqiptarë të kuptojnë se plotësimi standardeve është rruga që të çon vërtet te burimi, pa pasur nevojë që të vazhdojë akoma të pinë ujë çezme.

Një 10 qershor i harruar...

Fjala kuvend në shqip vjen nga fjala latine conventio, e cila do të thotë takim njerëzish. E hyrë shpejt si huazim në shqip, ndoshta që nga kontaktet e para me botën latine, fjala kuvend ka marrë atributet e një fjale të leksikut bazë të shqipes. Mirëpo fjala conventio, e shndërruar në kuvend në shqip, ashtu si ndodh shpesh në leksikologji, e ka lënë kuptimin e saj fillestar dhe ka marrë një ngarkesë tjetër semantike. Sot, të gjithë ne e dimë se fjala kuvend nënkupton një takim të rëndësishëm politik apo kulturor, të ndërmarrë me një qëllim të rëndësishëm. Për më tepër kjo fjalë në shqip është gjendur si fjala e përshtatshme që të zëvendësojë fjalën anglo-saksone parlament në fjalorin politik shqiptar. Në këtë vendim, të ndërmarrë nga gjuhëtarët tanë, i cili për hir të së vërtetës dhe është paragjykuar duke i bërë një lidhje se është marrë për t’iu përshtatur emërtimit të ish-Kuvendit Federativ të Jugosllavisë, në fakt ka mbizotëruar principi i kujtesës historike të thirrjes së kuvendeve shqiptare në Mesjetë.

Kështu, p.sh. më i famshmi mes tyre është Kuvendi i Lezhës (1444) që solli dhe krijimin e Lidhjes Shqiptare të Lezhës, formacionit politik që përfaqësonte fisnikërinë shqiptare në konflikt të hapur në atë kohë me otomanët. Por tradita e kuvendeve shqiptare nuk përfundoi aty. Numërohen edhe rreth tri kuvende të tilla që u ndërmorën në shekullin XVI-XVII si takime të rëndësishme të fisnikërisë shqiptare, që sërish kërkonte të arrinte bashkim politik për t’i mbijetuar furisë osmane. Gjithsesi, edhe pse fati i tyre nuk ishte i njëjtë si ai i Lezhës, pasi nuk arritën që të realizonin një nga qëllimet kryesore për të cilin ishin mbledhur, çlirimin e tokave shqiptare nga otomanët, mbledhja e tyre shërbeu mesa duket për të përforcuar kuptimin semantik të fjalës kuvend në gjuhën shqipe. Kjo gjë dëshmohet se dhe në periudhat e mëvonshme sa herë që pati takime të rëndësishme politike të shqiptarëve, ato u quajtën kuvende.

Mes tyre spikat Kuvendi i shqiptarëve në Prizren, më 10 qershor 1878, kuvend që bëri të mundur edhe lindjen e një formacioni të ri politik, Lidhjen Shqiptare të Prizrenit. Në politologjinë shqiptare dhe në atë të huaj që flitet për Shqipërinë, është shkruar shumë për rëndësinë e këtij kuvendi, si dhe për vendimet që u ndërmorën aty, vendime që pranohen gjerësisht se janë shprehja e parë e kombësisë për shqiptarët në kuptimin modern të kësaj fjale. Mirëpo, edhe pse ky fakt është gjerësisht i njohur, data 10 qershor nuk ka hyrë në asnjë kalendar zyrtar si ditë përkujtimore dhe për më tepër vetëm nëpër përvjetorë ka marrë një vëmendje institucionale. Natyrisht, Lidhja Shqiptare e Prizrenit është shumë e rëndësishme se një përkujtim formal i ndërmarrë nga dy shtete shqiptare në rajon dhe mesazhet e saj janë bërë pjesë e artikulimeve politike të kombit shqiptar gjatë gjithë historisë së mëvonshme të tij. Pikërisht në këtë forcë përcjellëse mesazhesh dhe në trashëgiminë politike që ka krijuar, qëndron rëndësia e veçantë e Lidhjes dhe e datës 10 qershor si datë simbolike e themelimit të saj.

Lidhja Shqiptare e Prizrenit përfaqëson unitetin e kombit shqiptar, pasi ishte një krijesë e Komitetit Shqiptar të Stambollit që përbëhej nga intelektualët shqiptarë më të shquar të të gjithë krahinave të Shqipërisë e krijuar në kryeqendrën e Kosovës, që përfaqësonte elementin e forcës më të suksesshëm shqiptar në Perandorinë Otomane. Për më tepër vendimet e saj prekën si Veriun dhe Jugun, Lindjen dhe Perëndimin e Shqipërisë, duke i dhënë kohezionin e duhur shoqëror dhe kombëtar shqiptarëve. Lidhja Shqiptare e Prizrenit vjen si një histori qëndrese, pasi kishte kundër vetes vullnetin e pothuajse gjithë Fuqive të Mëdha të kohës dhe kundërshtoi çdo vendim të gabuar të tyre rreth tërësisë territoriale të shqiptarëve. Edhe pse aksioni i saj nuk rezultoi tërësisht i suksesshëm, pasi një qytet i banuar tërësisht me shqiptarë si Ulqini iu bashkëngjit pa të drejtë Malit të Zi, mesazhi i qëndresës ndaj vendimeve të padrejta të ndërkombëtarëve rreth çështjes shqiptare është aktual edhe sot. Me këmbënguljen e tyre stoike për të mos e bërë atdheun e vet plaçkë tregu, shqiptarët e asaj kohe u treguan ndërkombëtarëve se parimi i vetëvendosjes si parim universal i kombësive duhej përfshirë në gjeopolitikën e tyre në rajon dhe se asnjë popullsi që fati i keq mund ta kish detyruar të tretej në tisin e historisë nuk duhej nënvlerësuar.

Sot shqiptarët, edhe pse mund të quhet se janë përkëdhelur disi nga fati, pasi gëzojnë lirinë më të madhe politike se asnjëherë më parë, kanë mes tyre problemin e demokracive që nuk i kanë funksionale. Kjo gjë ndihet më së tepërmi në Shqipëri, ku pas zgjedhjeve të fundit në Maqedoni besoj se shqiptarët e Shqipërisë mbetën “delet e zeza” mes popullsive shqiptare në rajon për sa i përket këtij problemi. Pas vitit 1990, vit që e konsiderojmë si vitin e themelimit të demokracisë liberale, në Shqipëri pati vetëm lëvizje sociale dhe turbullira ekonomike, por nuk u organizua asnjë kuvend i ngjashëm si në të kaluarën nga elita politike shqiptare për të ardhmen. Në mënyrë të pakuptimtë u mohua një pjesë e mirë e kujtesës historike dhe vendi nuk mundi të dalë tërësisht i pajtuar dhe me energji të reja në skenën e re politike të Ballkanit. Mesa duket parimi dialektik i dy të kundërtave që kish qenë për një kohë të gjatë parim ushqyes i filozofisë së elitës shqiptare, nuk linte vend për një kuvend gjithëkombëtar, por kërkonte që të mbante me patjetër dualitetin e frikshëm të kundërvënieve politike dhe sociale. Pasojat e kësaj politike i shikojmë sot, ku shqiptarët të ndodhur në hyrjen e Bashkimit Europian nuk ndërmarrin dot një plan veprimi për të përmbushur 12 pika që iu kërkuan t’i plotësonin për të marrë një anëtarësim të shpejtë. Në këtë kuadër, 10 qershori dhe mesazhet e tij si hapi i parë i theksimit të të qenët europian i shqiptarëve merr një rëndësi të veçantë. Ndaj në respekt të atyre burrave që besuan se kjo popullsi e territore që ndanin një kulturë e gjuhë të përbashkët mund të krijonin një komb më vete, duhet që elita politike e sotme të ndërmarrë hapin e madh për organizimin e një kuvendi të tillë të shqiptarëve. Në fakt, më tepër se respekt ndaj tyre, këtë gjë ia detyrojmë vetes nëse vërtet dëshirojmë të mbetemi në thelb europianë dhe të jemi pjesë integrale e Europës.

Ndryshimi i elitave

Humbja në Ballkan shoqërohet me poshtërimin. Nuk e di se nga mund të ketë lindur kjo praktikë, por nëse hedh sytë në të kaluarën vëren shumë raste të denigrimit të fitores nga një festë e përgjithshme që duhet të ishte, në një maskaradë poshtëruese. Energjitë e mira dhe pozitive të emocioneve të brishta të fitores, shumë i shpejt i lënë vendin cinizmit dhe sarkazmës ironike ndaj kundërshtarit. Sigurisht që është e natyrshme që emocionet e fitores të krijojnë një gjendje deliri dhe entuziazmi, por është e patolerueshme që në situata të tilla që marrin zjarr lehtë në Ballkan, këto emocione të manipulohen dhe të krijojnë situata të pakëndshme për të gjithë qytetarët. Ky lloj perceptimi i tillë i fitores, në fakt shërben në drejtim të kundërt të asaj se çfarë në të vërtetë presupozohet të ishte afirmimi i një fitoreje. Më shumë se një triumf i një programi dhe një ideje i përngjan një platforme shkatërrimi dhe përmbysjeje për palën tjetër. Ky arsyetim sigurisht që çon ujë në mullirin e eliminimit të së kundërtës, të mospajtueshmërisë me të kundërtën dhe që nostalgjikëve mund t’u kujtojë materializmin dialektik, por qytetarëve të sotëm, për fat të keq, u kujton përleshjen e ethshme të politikës në Shqipëri. Por a është e ndershme që të luhet me emocionet politike të njërës apo tjetrës palë? A është ky një mentalitet europian i një klase politike europiane? Nëse hedhim sytë rreth e përqark në Ballkan, do të shikojmë se në asnjë shtet tjetër, që edhe pse mund të kenë kaluar përmes konflikteve etnike, nuk është parë kaq konflikt dhe mospërputhje sociale në shoqëri sa në Shqipëri. Po kështu, për një kohë të gjatë, të paktën që pas viteve 2000, nuk është parë në këto vende përplasje personale mes liderëve politikë që mbartin në vetvete dhe përplasje dhe mërira personale sesa grindje, për shkak kauzash dhe platformash politike. Dhe kjo gjë ka ardhur, jo për shkakun se popujt dhe liderët e tjerë ballkanikë nuk kanë kolorit të fuqishëm karakteri si liderët tanë, por sepse në mënyrë të natyrshme në këto vende është bërë shndërrimi i elitave kulturore dhe politike. Në Shqipëri, për fat të keq, kjo dukuri është frenuar dhe prurjet e reja në politikë u përngjajnë më tepër liderëve të tyre partiakë që i kanë promovuar sesa kanë ravijëzuar individualitete të veçanta. Kjo duket qartë se debati politik udhëhiqet vetëm nga liderët e vjetër dhe nuk ka asnjë iniciativë për shtensionimin e situatës që mund të vinte nga politikanët e rinj.

Për fat të keq, situata në të cilën përballet Shqipëria, nuk mund të jetë produkt faji i njërës palë, pasi në këtë lloj mënyre do të ishte shumë më e lehtë për t’i zgjidhur gjërat. Aq më tepër dhe miqtë tanë ndërkombëtarë do ta kishin më të lehtë për të identifikuar fajtorët dhe jo të trullosnin sot opinionin publik shqiptar me fjalë të përgjithshme dhe me kumt gjasme asnjanës, por që i jep mundësi të gjithë spektrit politik t’i analizojë sipas dëshirës. Një përplasje e tillë e madhe kërkon dhe negociatorët dhe njerëzit e vet. Për më tepër se dy vjet, partnerët tanë ndërkombëtarë na ka lënë në dorën tonë që të zgjidhim krizën, të maturohemi e të marrim përgjegjësitë tona për integrimin e vendit. Edhe pse ky arsyetim në dukje është i pranueshëm, në fakt ai ka rezultuar i gabuar. Duam apo nuk duam ne sot ta pranojmë, faktori dhe klasa politike shqiptare është treguar e paaftë që të negociojë mes vetes dhe aq më tepër të bëjë kompromis. Për fat të keq nuk kemi vërejtur një angazhim serioz të saj për të kapërcyer krizën, por në të kundërt është vërejtur nxitja e debateve të vogla për të fituar kohë dhe gjasme për t’ia lënë zgjidhjen të nesërmes. Mirëpo kjo shtyrje kohë pas kohe e problematikës dhe thelbit të debatit në fakt ka shërbyer për të mbajtur ndezur për një kohë të gjatë jonizimin e situatës, gjë që e kemi parë dhe në shkarkime emocionale të mëdha pa marrë parasysh pasojat. Por a meritojnë sot shqiptarët në shekullin XXI që të mbeten peng të politikave të tilla? Sigurisht që jo, por natyrisht që nuk mjafton që kjo gjë vetëm të artikulohet, por kërkohet që të ketë ndryshim dhe në perceptimin e situatave të tilla konfliktuale. Marrëdhëniet e brezit të ri dhe brezit të vjetër të politikanëve duhet ta braktisin modelin Faustian të paktit me Mefistofelin për të fituar rininë, por të fillojnë një reformim të vetë partive politike shqiptare, ku vlerat demokratike të zgjedhjeve të lira vetë brenda tyre të bëhen model dhe për shoqërinë. Nëse politika shpeshherë, për shkak të kompleksitetit të saj krahasohet si det i madh, ku derdhen të gjitha pasionet politike, ka ardhur koha që notarët profesionistë të mësojnë dhe zhytjen, sepse problemet gjenden shumë thellë brenda organizimeve të tyre partiake dhe pastaj të fillojnë të notojnë sërish në sipërfaqe.

Orakujt ndërkombëtarë dhe politika shqiptare

Tempulli i Dodonës dhe ai i Delfit kanë qenë dy nga orakujt më të shquar të botës antike. Herodoti dëshmon në veprën e tij “Historia” në shekullin V p.e.s. se Tempullin e Dodonës e themeloi një nga priftëreshat që u rrëmbyen nga fenikasit në Tempullin e Tebës në Egjiptin e largët dhe që kur mbërriti në Dodonë në Epir në formën e një pëllumbi të zi deklaroi se këtu ishte një vend i shenjtë për t’u ngritur një tempull në nderim të Zeusit, kryezotit të perëndive. Më andej Herodoti e vë paksa në dyshim këtë legjendë, duke shkruar se gratë e quajtura si pëllumbesha, në fakt nuk duhet të kenë qenë të tilla, por duke qenë të huaja, ku flisnin një gjuhë që vendasit nuk e kuptonin, ata duhet ta kenë marrë për gjuhë zogjsh. Gjithsesi, Herodoti nuk vë në dyshim shenjtërinë e vendit dhe të priftëreshave, të cilat dëgjonin shushurimat e lisave dhe i interpretonin ato si kumte të perëndive për njerëzit dhe fatin e tyre. I përngjashëm është dhe themelimi i tempullit të Delfit, ku hyu Apollon u shfaq në formën e një delfini duke mbajtur mbi shpinë priftërinj kretanë, të cilët u shndërruan në orakujt e tempullit dhe që në ditirambet homerike shfaqen me emrin Pytho. Që atëherë priftëresha e Tempullit të Delfit quhej Pythia. Të dy tempujt shërbenin si vende të shenjta për popullsinë, ku ata jo vetëm përpiqeshin të gjenin të ardhmen e tyre mes kumteve dhe belbëzimeve të vështira të priftëreshave të tempujve që vinin mes ekstazës së përkushtimit ndaj zotave, por dhe të formonin aty aleanca politike e ushtarake dhe madje të organizonin edhe lojëra atletike.

Përtej analizës së rëndësisë së tyre si shprehje të inteligjencës së lartë dhe të besimit të patundur ndaj zotave, por dhe të marrëdhënieve kulturore Lindje-Perëndim që nuk është vështirë të identifikohen në këto mite, ato kanë shërbyer për një kohë të gjatë në fjalorin politik si shprehje të hendekut të madh që ekziston midis parashikuesve dhe këshilltarëve dhe zbatimit të drejtë për së drejtë të politikës. Në këtë gjendje, për më tepër se dy vjet është zhytur politika shqiptare dhe habitati i saj politik, që edhe pse nën vëzhgimin dhe këshillimin e drejtë për së drejtë të diplomacisë ndërkombëtare nuk ka arritur akoma të dalë mbi veten dhe të gjejë një zgjidhje politike të qëndrueshme për të eliminuar konfliktet. Por nëse në mitet e lashta, udhëheqësit dhe prijësit e botës antike janë të aftë të kuptojnë mesazhet-belbëzime të orakujve, një gjë e tillë nuk po ndodh nga klasa politike shqiptare. Ky moskuptim i qartë i mesazheve dhe kumteve të ndërkombëtarëve i dedikohet jo vetëm paaftësisë së klasës politike shqiptare, siç mund të dëgjohet rëndom, por ndodh dhe për shkak të ambiguitetit të mesazheve të tyre, të cilët kësaj here në krizën shqiptare ua kanë kaluar edhe orakujve të botës antike.

“Dy gjysmë të vërteta nuk bëjnë kurrë një të vërtetë”. Për fat të keq, në marrëdhëniet me krizën shqiptare ndërkombëtarët e kanë harruar këtë aksiomë. Qëndrimi kinse ekuilibrues, ku një deklaratë për njërën palë nxiton të pasohet nga tjetra, nuk ndihmon në shtensionimin e situatës, por përkundrazi vazhdon t’u japë argumente bindëse militantëve për të shtrënguar radhët pas udhëheqësve të vet. Në marrëdhëniet e gjata, pothuajse njëzetvjeçare të politikës shqiptare me komunitetin ndërkombëtar, kjo fazë e sotmja mund të perifrazohet si faza e Janusit, njeriut me dy fytyra në mitologjinë romake, pasi ka më tepër se dy vjet që dëgjojmë inflacion të epiteteve miklues për klasën tonë politike dhe udhëheqësit e saj, por që në fakt ne nuk po shohim më as edhe një gjurmë të këtyre cilësive në horizont. Për më tepër jemi mbërthyer gjithë sy e veshë si banorët antikë për të dëgjuar orakujt e sotëm të politikës shqiptare, ambasadorin amerikan, ambasadorin e Bashkimit Europian, të OSBE-së e ku di unë çfarë, mjafton që të dëgjojmë një deklaratë që u shërben qëllimeve tona politike.

Kjo mënyrë sjellje, përveç që dëshmon kulturën tonë të ulët të vetëqeverisurit, për fat të keq nënvizon edhe një tipar tjetër negativ, atë të servilizmit politik që është shpërndarë në mënyrë vertikale në të gjitha qelizat e shoqërisë sonë. Kur Shqipëria doli nga një prej diktaturave më të egra dhe përqafoi demokracinë liberale si sistem qeverisës, nuk besoj se ëndrra e atyre që kontribuuan sadopak në ndërtimin e këtij shteti ishte që Shqipëria të kthehej në një “demokraci bananesh” të tipit të vendeve të Amerikës Latine, ku sundon autoritarizmi dhe ai quhet si vlerë në ecjen përpara të kombit. Në të kundërt, të ofenduar në sedrën e vet kombëtare, për shkak të miqësive të vështira dhe jo natyrale, me aleatë që historikisht nuk e kish lidhur asgjë si jugosllavët, rusët e kinezët, pas viteve ‘90 ata pritën që këto marrëdhënie me miqtë e rinj euroatlantikë në mos mund të zhvilloheshin në bazë të reciprocitetit të paktën të ishin të çiltra dhe pa doza ambiguiteti të dyshimtë interesash. Nëse ata nuk ia dolën mbarë dhe ne sot vërdallosemi në një krizë politike spirale që sa vjen e ngrihet, mendoj se tashmë ka ardhur koha nga vetë qytetarët për t’u kërkuar të zgjedhurve të tyre më tepër dinjitet për t’i përfaqësuar në marrëdhëniet e tyre me partnerët dhe miqtë tanë ndërkombëtarë.

Dinjiteti i Shqipërisë dhe shqiptarëve ngrihet kur klasa politike arrin të bëjë marrëveshje dhe kompromise mes vetes pa ndihmën e ndërkombëtarëve dhe arrin të çlirojë energji pozitive në këtë lloj mënyre për gjithë qytetarët e vet. Natyrisht që kjo gjë nuk mund t’i zgjidhë të gjitha problemet aktuale të Shqipërisë si me magji, por si fillim do të ishte një fillim i mirë dhe në përgjithësi çdo fillim që përkrah dinjitetin si koncept është një fillim i mbarë.

Shoqëria civile dhe media

Koncepti i ndarjes së sferës private nga sfera publike në aktivitetin dhe jetën e përditshme të qytetarëve ishte një nga fitoret e mëdha në mendimin politik të liberalëve të hershëm. Ata u përpoqën që ta përkufizonin qartë njëherë se çfarë ishte sfera private dhe pastaj u munduan që parimet e tyre t’i injektonin dhe në shoqërinë civile. Për liberalët shoqëria civile ishte shoqëria e njeriut të lirë dhe të barabartë në zbatimin e ligjit, ishte shoqëria e njerëzve të lidhur së bashku jo vetëm nga qëllimi i përbashkët, por dhe nga ndërthurja e respektit për njëri-tjetrin nën një qeverisje të kufizuar nga ligji. Liberalët e përcaktonin veprimtarinë private si një sferë të pavarur nga ajo e shtetit dhe e kishës. Synimi i tyre ishte çlirimi i shoqërisë nga ndërhyrja politike dhe kontrolli fetar. Të bazuar në rrymën filozofike të iluminizmit, liberalët bënë për vete parimet se njerëzit janë të aftë të veprojnë me arsye dhe për t’ia arritur kësaj ata duhen të jenë të lirë që të përmbushin aspiratat e tyre politike në çështjet politike, ekonomike dhe fetare. Si mund të shihet lehtë të gjitha argumentet e tyre drejtoheshin kundër tiranisë, despotizmit, sistemit absolutist të qeverisjes dhe kundër intolerancës fetare që ishin problemet më të mëdha që hasnin shoqëritë evropiane në shekullin XVII.

Parimet e liberalizmit klasik u rimorën edhe nga liberalët modernë në përvijimin dhe ndërtimin e demokracive liberale që mbizotëruan në SHBA dhe Evropën Perëndimore në gjysmën e dytë të shekullit XX. Rënia e Murit të Berlinit dhe Karta e Parisit më 1990-n përcaktuan qartë edhe modelin e demokracisë që do të ndiqnin vendet e Evropës Lindore që do të ishte ai i demokracisë liberale, i bazuar qartë në ndarjen e tri pushteteve dhe në ndërtimin e një shoqërie civile të shëndetshme. Për fat të mirë kësaj vale të tretë të demokratizimit iu bashkëngjit edhe Shqipëria, dhe që nga viti 1991 besohet gjerësisht nga optimistët se janë hedhur kolonat për të pasur një shoqëri liberale, pavarësisht krizave të vazhdueshme institucionale, vitit 1997 dhe problemit gangrenë të zgjedhjeve. Mirëpo një godinë e papërfunduar nuk është e mjaftueshme për t’u strehuar, pasi me të vërtetë mund të të mbrojë përkohësisht nga shiu, por jo nga korrentet e ndryshme të erërave. Për fat të keq në Shqipëri, erërat dhe korrentet që kanë fryrë nuk janë erërat e ideve që gjenerojnë ndryshime thelbësore, por kanë fryrë shqotat e vjetra të mbarsura gjithë urrejtje, eliminime politike dhe mospranimit të tjetrit.

Është pranuar gjerësisht tashmë se janë idetë ato që krijojnë klimën e duhur për të sjellë ndryshimet dhe progresin në shoqëri. Në këtë kontekst, shoqëria civile është vlerësuar si mikroklima ku zhvillohet dhe pushteti i katërt, media i bashkëshoqëruar me grupet e interesit dhe shoqatat profesionale. Për hir të së vërtetës duhet pranuar se shumë skandale janë zbuluar dhe norma morali janë sanksionuar në këtë vend në sajë të medias dhe kurajës civile të veprimtarëve shoqërorë. Por natyrisht, këto suksese të këtij pushteti nuk mund të mbulojnë dhe një problem të madh që është shfaqur thelbësisht në gjirin e saj. Shoqëria jonë, ashtu si edhe shoqëritë evropiane, si rezultat i zhvillimit teknologjik në mjetet e komunikimit po kthehet në një shoqëri të komunikimit masiv dhe të përçimit të ideve nëpërmjet televizionit, radios dhe rrjeteve sociale të internetit.
Në këtë kontekst, roli i analistëve dhe komentatorëve politikë ka marrë një rëndësi të veçantë që nga zgjedhje në zgjedhje është rritur, duke ndikuar qartësisht edhe në votat e opinionit publik kur ai shkon në kutitë e votimit. Duke pasur parasysh këtë fakt, partitë politike janë munduar që të rekrutojnë sa më shumë të mundin figura të tilla publike, veprim që edhe pse mund të jetë i arsyeshëm për to, është shumë i dëmshëm për shoqërinë civile. Kjo, për arsyen se duke mos pasur fuqi që të ndikojmë në mbarëvajtjen e tre pushteteve të tjera që varen thellësisht nga vullneti politik i atyre që zgjidhen me votë dhe meqenëse ky proces siç dihet vazhdon të jetë më problematiku në Shqipëri, atëherë shoqëria civile mbetet e vetmja fushë ku nëpërmjet përsosjes së saj mund të fillojmë të ndikojmë edhe në fushat e tjera.

Situata që paraqitet sot në media dhe në shoqërinë civile është e trishtë, pasi po ndodh procesi i kundërt i asaj që kishin aq për zemër liberalët e hershëm. Ky realitet krijon edhe një paradoks të madh, pasi shumica e analistëve dhe komentatorëve politikë shfaqen në jetën e përditshme si dishepuj të liberalizmit dhe në veprimtarinë e tyre u shërbejnë vlerave të tjera. Duke qenë se një pjesë e madhe e tyre nuk janë thjesht gazetarë të lirë, por në shumë raste të punësuar në shtet ose në iniciativa private që janë thelbësisht të lidhura me shtetin dhe klasën politike që po drejton vendin për njëzet vjet me radhë, sfera private e tyre - dhënia dhe strukturimi i opinionit, vihet shumë herë në shërbim të sferës publike të politikës - debatin politik të ditës për të mposhtur kundërshtarin e radhës. Shumë herë kemi qenë dëshmitarë të mendimeve dhe opinioneve të deformuara rreth çështjeve madhore si zgjedhjet, korrupsioni etj., aq sa cinizmi dhe morali i keq që fiton “më i shkathëti dhe më i forti” është komentuar si vlerë shoqërore. Shpeshherë kemi parë sesi është munduar të deformohet realiteti, ku papritur principe shumë të larta të privatësisë u është kushtuar më tepër vëmendje se fenomeneve frenuese për integrimin si nepotizmi, korrupsioni dhe degjenerimi moral. Po kështu kemi parë intelektualë dhe analistë të rreshtuar hapur në krahë të ndryshëm politike çka e ka vënë shumë herë në dyshim titullin i “pavarur” që e kanë aq për zemër ta theksojnë herë pas here kur prezantohen në media.

Të gjitha këto raste kanë bërë të mundur që në vend të krijohet një klimë mosbesimi për çfarëdolloj akti dhe iniciative intelektuale që ndërmerret, sepse menjëherë ata që nuk janë pjesë e saj fillojnë të mendojnë se çfarë përfitimi kanë ata që po e ndërmarrin. Kjo dilemë është fundi i kurajës dhe i mendimit civil, pasi këtu nuk bëhet fjalë vetëm për dyshimin, por dhe për nocionin e përfitimit që injektohet në shoqëri. Natyrisht që fajin për këtë situatë mund ta kërkosh në situatat korruptive që pushtetet politike kanë krijuar për këto njëzet vjet, por duke qenë se përfaqësuesit e shoqërisë civile përfaqësojnë ashtu si duam ta besojmë mendimin më të iluminuar në vend, fajin për këtë situatë gjendet brenda medias dhe shoqërisë civile, të cilat nuk kanë reflektuar dhe nuk po reflektojnë ndaj fenomeneve të mësipërme të angazhimit politik dhe shtrembërimit të së vërtetës që dëmtojnë rëndë imazhin e tyre, por përkundrazi ka krijuar qarqet e mbyllura me të njëjtat njerëz e personalitete që japin gjykimet e tyre mbi gjithçka që ndodh në këtë vend, aq sa mund të thuhet me të drejtë se ka filluar të ketë një kastë të vërtetë që zotëron dhe mendimin dhe opinionin e përgjithshëm publik.

Mediokracia e sotme me debatet e veta shterp dhe rreshtimin politik po i bën më tepër dëm Shqipërisë sesa klasa politike, sepse kjo e fundit mund edhe të zëvendësohet me votën e lirë, kurse e para do të vazhdojë të mbijetojë, pasi nuk ka asnjë mekanizëm që ta kontrollojë apo akoma më mirë dhe ta zëvendësojë, pasi vetidentifikimi në shumë raste me mendimin e turmës politike apo dhe në shumë raste luajtja e zëdhënësit të kësaj turme e bën më të vështirë këtë proces. Vendimi shumë i debatueshëm i marrë në fillim të kësaj fushate për mospranimin e kasetave të regjistruara të kandidatëve duhej shoqëruar dhe me një farë katarsisi të televizioneve për të mos pasur pjesë të paneleve analistë dhe komentatorë që në emër të interesit publik i shërbejnë interesit vetjak të bizneseve të tyre. Qëndrimet e tyre i përngjajnë sentencës së njohur të filozofit anglez Bertrand Russell (1872-1970), se në fakt “kemi dy lloj morali që qëndrojnë krah njëri-tjetrit: njëri të cilin ne e predikojmë, por nuk e zbatojmë, dhe tjetrin të cilin e zbatojmë, por shumë rrallë e predikojmë”. Ka ardhur koha që shoqëria jonë civile të mos e ketë më këtë dilemë dhe së bashku me median, pushtetin e katërt, të fillojë të bëhet reformuesja e tre pushteteve të tjera.

Gazeta Shqip 3.05.2011

Quo Vadis Egjipt?

Një nga stacionet kryesore të turit të parë diplomatik të Presidentit Barack Obama në 2009 ishte vizita e tij në Egjipt. Fjalimi i tij i mbajtur në Universitetin e Kajros ishte një mesazh shumë të hapur dhe të qartë ndaj botës arabe. Në të, Presidenti Obama qartësoi drejtimet e reja të politikës amerikane në rajon, si dhe përqasjen që do i bëhej tashmë problematikës së këtyre vendeve që akoma vazhdonin të jetonin nën statusquon e regjimeve të mbetura që nga Lufta e Ftohtë në rajon. Fjalimi i Presidentit Obama u prit me entuziazëm në botën arabe, por dhe nga të gjithë ata që nuk janë për përdorimin e dhunës në zgjidhjen e marrëdhënieve ndërkombëtare. Në fakt, ai hapi dhe një faqe të re në marrëdhëniet amerikano-arabe dhe Perëndim-Lindje në përgjithësi pas ngjarjeve tragjike të 11 shtatorit të 2001 dhe ndërhyrjes perëndimore në Irak.

Por ajo që dështoi të kuptonte dhe të analizonte administrata amerikane ishte se mes gjithë atyre pjesëmarrësve që dëgjonin fjalimin e Presidentit Obama nuk kishte vetëm studentë të kënaqur nga përcaktimi i Egjiptit me një frazë klishe tashmë që e gjen në të gjitha enciklopeditë e botës, si një “vend i moderuar arab”, por dhe studentë të pakënaqur nga zhvillimi i demokracisë në vend, shtypja dhe mohimi i të drejtave të njeriut, si dhe korrupsionit të madh monopartiak i kastës ushtarako-politike që drejton Egjiptin që nga viti 1952. Në fakt, më tepër se një dështim i administratës amerikane për të kuptuar këtë lloj sentimenti të ndrydhur të mijëra studentëve të Universitetit të Kajros, por dhe të gjithë të rinjve anembanë Egjiptit, ai përcaktim ishte një reflektim i drejtpërdrejtë i rëndësisë strategjike të Egjiptit në rajon.

Pas konflikteve të ashpra me shtetin izraelit më 1948, 1967 dhe 1973 Egjipti me paqen e nënshkruar në Kemp Dejvidit të 1978 midis Presidentit egjiptian, Anuar Sadat, dhe Kryeministrit izraelit, HYPERLINK "http://en.wikipedia.org/wiki/Menachem_Begin" \o "Menachem Begin" Menachem Begin, relativisht ka qenë jashtë këtij konflikti. Kjo i ka siguruar rajonit, por veçanërisht Izraelit aleatit strategjik të SHBA-së në rajon një paqe dhe stabilitet të admirueshëm, pasi shteti me popullsinë më të madhe arabe në rajon jo vetëm që nuk ka përbërë më një kërcënim të drejtpërdrejtë për Izraelin, por dhe e ka njohur atë diplomatikisht duke hedhur kështu themelet e një politike të jashtme të moderuar në rajon. Por ajo që mund të përshëndetet si veprim i një dëshire të mirë të Egjiptit për të mbijetuar dhe për të qenë një faktor në skenën politike në rajon nuk mund të thuhet për politikën e brendshme të tij.

Prej më se afërsisht 50 vjetësh që nga realizimi me sukses i të ashtuquajturit revolucion të vitit 1952 Egjipti është drejtuar nga një kastë oficerësh të lidhur ngushtë jo vetëm në bazë të ideve të tyre, por edhe në baza nepotike duke qenë të gjithë nga e njëjta krahinë e Egjiptit të Poshtëm, Munufias. Zgjimi i ngadaltë nacionalist dhe braktisja e idesë transnacionale të otomanizmit i dhanë shoqërisë egjiptiane një motor të fuqishëm për të realizuar ndryshime të mëdha në strukturën e vet. Natyrisht që këto ndryshime nuk u realizuan pa kosto shoqërore, gjë që u pasqyrua dhe në aventurat e socializmit arab të Naserit, ekstremizmin islam të organizuar në lëvizjen e “Vëllezërve Myslimanë” dhe zëvendësimin e një klase administrative që kishte qeverisur suksesshëm Egjiptin për një kohë të gjatë me militantë të paaftë të regjimit.

Roli i Egjiptit në organizatën e vendeve të paangazhuara edhe pse nga klasa politike dhe intelektuale egjiptiane është konsideruar si një histori suksesi, në fakt pati vetëm një impakt ndërkombëtar të përmirësimit të imazhit të organizatës së Oficerëve të Lirë që erdhën në pushtet me grusht shteti më 1952, për t’i legjitimuar ata si udhëheqës të përjetshëm të vendit, ndërsa politika e brendshme që ata ndoqën sidomos në drejtim të lirive civile dhe të mendimit ndryshe ishte tërësisht represive. Egjipti mund të jetë nga të vetmet vende në botë që është drejtuar për një kohë të gjatë, që nga viti 1967 nga Ligji i Emergjencës që gjatë luftës arabo-izraelite dhe që me përjashtim të një periudhe të shkurtër prej 18 muajsh në vitin 1980, është rinovuar që nga viti 1981 me një periudhë trevjeçare. Ky ligj garanton fuqi të mëdha të policisë së shtetit për të kontrolluar jetën publike në vend, të drejtat kushtetuese janë pezulluar përkohësisht dhe censura është e legalizuar.

Ligji ndalon ashpërsisht çdo aktivitet jo qeveritar siç janë demonstratat në rrugë, organizata jo të aprovuara nga qeveria dhe donacione financiare të paregjistruara. Është e vërtetë që militantizmi islamik agresiv që ka kulmuar me vrasjen e Presidentit Anuar Sadat më 1981 ka qenë një kërcënim i vazhdueshëm ndaj stabilitetit të Egjiptit, madje kjo formë është përdorur dhe ndaj Presidentit shumë të përfolur aktual Hosni Mubarak, i cili u ka shpëtuar disa tentativave të tilla për ta eliminuar, por në të njëjtën kohë ky ligj është përdorur dhe si mjet represioni ndaj mendimit ndryshe dhe opozitës në tërësi. Në bazë të këtij ligji, në Egjipt ekzistojnë dhe të burgosur politikë, kundërshtarë të regjimit të cilët kanë kërkuar më tepër liri civile dhe ekonomike për popullin egjiptian.

Pas braktisjes së planeve të mëdha pesëvjeçare të stilit sovjetik të regjimit të Naserit, ekonomia e Egjiptit hyri në rrugën e privatizimeve dhe ekonomisë së tregut. Mirëpo ky proces, ashtu si në të gjitha vendet e tjera ku elitat politike janë të korruptuara u shoqërua nga parregullsi dhe korrupsion i madh çka çoi në pasurimin e elitës së lidhur ngushtë me pushtetin nëpërmjet monopoleve të ndryshme të mallrave të konsumit dhe zotërimit të të gjithave resorteve turistike në Detin e Kuq. Tre burimet kryesore të ekonomisë egjiptiane, të ardhurat nga kanali i Suezit, industria e pambukut, bujqësia dhe turizmi zotërohen tërësisht nga njerëzit me pushtet çka ka sjellë një ndarje jo të drejtë të pasurisë të vendit, ku tre deri në katër për qind e popullsisë i përket shtresës së pasur dhe të mesme dhe pjesa tjetër është shtresë e varfër. Edhe pse investimet publike janë gjithandej të pranishme në Egjipt, kjo gjë nuk ka mundur që ta ulë nivelin e varfërisë në vend. Mbipopullimi, anafalbetizmi dhe fanatizmi fetar kanë gjetur fole në shtresat e papërfaqësuara dhe të nëpërkëmbura, ku “Vëllazëria Myslimane” zotëron një influencë të madhe, pasi nën shembullin e “Hamas”-it në Gaza dhe “Hezbollahut” në Liban ia ka arritur të ndërtojë një shtet brenda shtetit me investimet e saj në arsim, mjekësi dhe religjion. Një nga rreziqet më të mëdha që i kanoset Egjiptit, pas largimit të Mubarakut është pikërisht ardhja në pushtet e kësaj lëvizjeje militante islamike e cila në përllogaritjet që janë bërë vazhdimisht rezulton të zotërojë 60-70% të votave nëse organizohen zgjedhje të lira dhe të pavarura.

Natyrisht që në shifra mund të jenë të ekzagjeruara dhe nga pushteti i Mubarakut, i cili ashtu si gjithë regjimet arabe, fosile të ballafaqimeve të Luftës së Ftohtë ia ka dalë mbanë të manipulojë frikën dhe shqetësimin e Perëndimit ndaj ardhjes në pushtet të islamistëve. Deri më tash, Egjipti ia ka dalë mbanë që me Kushtetutën e vitit 1971 të neutralizojë influencën fetare në jetën publike të vendit, pasi edhe pse Kushtetuta shprehet se mbështetet në Sharia Islamija, feja është e ndarë nga shteti dhe zyrtari më i lartë i fesë islame në vend, Sheiku i Al-Azharit zgjidhet nga shteti.

Mirëpo, ky ekuilibër i brishtë mund të prishet shumë shpejt, në këtë kaos që po mbisundon në Egjipt dhe të sjellë dhe një implikim të drejtpërdrejtë të Perëndimit. “Vëllazëria Myslimane” ka shpallur si pjesë të programit të vet politik qeverisjen e vendit sipas ligjit islamik çka nëse do realizohej do të shkaktonte tërmet të fortë në vend. Rreth 10% e popullsisë së Egjiptit i përket besimit të krishterë të hershëm ortodoks, të cilët njihen me emrin Kopt dhe që natyrisht do të ndiheshin të frustruar në një vend të qeverisur nga një ligj i tillë. Një nga personalitetet më të mëdha të këtij komuniteti është Budros Budros Ghali ish-sekretari i përgjithshëm i O.K.B 1992-1996. Po kështu, prishja e Traktatit të Paqes me Izraelin, fillimi i një politike armiqësore ndaj Perëndimit dhe kthimi mbrapsht në epokën e tensioneve të viteve ‘50-‘70 do të komprometonte procesin e vështirë të Paqes në Lindjen e Mesme, por do të kishte dhe pasoja të drejtpërdrejta në ekonominë europiane, pasi Egjipti prej kohësh përllogaritet të jetë një furnizues kryesor i BE-së me gaz natyror. E keqja më e madhe e regjimeve të tilla si ai i Mubarakut në Egjipt, është se nuk punojnë për pasardhësin ose në rastin më të keq nominojnë djemtë e tyre për të krijuar dinasti të paligjshme, duke lënë një vakum pushteti të rrezikshëm kur tërhiqen.

Lajmi i fundit se Mubaraku dhe i biri kanë dhënë dorëheqjen nga funksionet drejtuese në Partinë Nacional Demokrate nuk është i mjaftueshëm për të qetësuar turmat në protestë, por as dhe entuziastët që po shpresojnë për një “valë të katërt demokratizimi” në Lindjen e Mesme. Kjo për arsyen e thjeshtë se shoqëria egjiptiane për një kohë shumë të gjatë nuk ka marrë frymë lirisht dhe mesazhet e tolerancës, demokratizmit dhe kalimit drejt një tranzicioni të butë do të jetë shumë më i vështirë se në vendet e Europës Lindore që zotëronin në të kaluarën e tyre historike një të kaluar demokratike. E vetmja e kaluar e tillë që mund t’i përngjajë pak asaj europiane në historinë e Egjiptit modern është sundimi i Mbretit Faruk (1936-1952) Mbretit të fundit të dinastisë së Mehmet Ali Pashës, ku u lejua pluralizmi politik dhe u organizuan zgjedhje relativisht të lira për kohën.

Edhe pse sot “shoqëria e dijeve të thelluara” e prezantuar nga mjetet e komunikimit masiv të internetit bëri të mundur që një revoltë e vogël në Kajro të merrte përmasa të mëdha dhe me formulime të qarta politike, ndërsa këto protesta vazhdojnë asgjë nuk është e qartë se si do të jetë e ardhmja e afërt. Udhëheqësi i opozitës nobelisti Muhamed El-Baradei nuk përfaqëson gjithë opozitën e mundshme egjiptiane dhe për fat të keq nuk ka kurrfarë influence në opozitën e frikshme islamike. Ashtu si në të gjitha lëvizjet spontane u pa që jo vetëm opozita egjiptiane, por dhe Perëndimi u gjet i papërgatitur për situatën që shpërtheu në Lindjen e Mesme. Deklarimet konfuze, befasia dhe ndërrimi i ngadaltë i kursit diplomatik karakterizuan qoftë diplomacinë franceze në rastin e Tunizisë dhe SHBA në rastin e Egjiptit. Në rastin e administratës së Obamës, kjo gjë është dhe e pafalshme, pasi Egjipti përbën një nga vendet më të rëndësishëm strategjikë të SHBA në rajon duke përfituar dhe një shumë prej tre miliardë dollarësh vit për vit, i dyti vend që përfiton këto ndihma pas Izraelit.

Për një kohë të gjatë ambasadorët amerikanë në Kajro kanë promovuar mbështetje dhe thirrje për reforma të thella në shoqërinë egjiptiane nëpërmjet promovimit të demokracisë liberale dhe vlerave të saj, tashmë që ajo po troket në dyert e popullit egjiptian, SHBA duhet t’i dalë zot kësaj situate. Të gjitha variantet e mundshme duhet të fillojnë të diskutohen në tavolinë në mënyrë të tillë që paqja, stabiliteti dhe tranzicioni i butë të realizohen pa viktima, dhunë, djegie dhe shkatërrime. Populli egjiptian nuk e meriton këtë fat të trishtë të harresës nën sundimin e një Presidenti “Yes Man” si ai Mubarakut deri dje dhe të amullisë dhe kaosit që ka përfshirë sot Kajron dhe gjithë qytetet e mëdha. Rreziku i shkarjes së vendit me një model sipas modelit turk, ku shtabi i ushtrisë dhe ushtria zotëron një pushtet të madh politik do të ishte një fatkeqësi për gjithë këtë lëvizje idealiste që nisi në Kajro dhe që andej për shkak të influencës së veçantë që ka Egjipti në botën arabe do të përhapet gjithandej në Lindjen e Mesme.

Po kështu, marrja parasysh dhe e restaurimit të monarkisë mund të ishte një zgjidhje e pranueshme, pasi akoma familja mbretërore me origjinë shqiptare gëzon një respekt të veçantë në shtresat e ndryshme të popullsisë egjiptiane, por dhe ka qenë një partnere e besueshme e Perëndimit për më se 147 vjet në Egjipt. Plutarku në veprën e vet “Jetë Paralele”, kur flet për biografinë e Jul Qesarit, përshkruan frikën e madhe që kishin qytetarët romanë nëse ai martohej me Kleopatrën, pasi së bashku me të do të vinte në Romë dhe despotizmi faraonik egjiptian, gjë që do të sillte shkatërrimin e republikës romane. Sot, pas një zotërimi të gjatë të despotizmit në Egjipt po ndodh e kundërta. Parimet e Demokracisë Liberale po fryjnë në Egjipt, dhe ato nuk i solli as ndonjë Kleopatër as nuk u imponuan nga lart si gjithmonë, por erdhën si një lëvizje nga poshtë që synon përfaqësimin më të mirë dhe qeverisjen më të mirë dhe si e tillë ajo duhet të ketë mbështetjen e gjithë botës demokratike dhe liberale që të mbijetojë.